Ferencz, Benjamin

Benjamin Ferencz en zijn strijd voor gerechtigheid

Inhoudsopgave

Zevenentwintig jaar oud was Benjamin Ferencz (1920) toen hij kort na de oorlog in Neurenberg hoofdaanklager was in het Einsatzgruppen-tribunaal dat in de media "de grootste moordzaak in de geschiedenis" werd genoemd. Vierentwintig voormalige leiders van de Duitse moordeskaders werden ter verantwoording geroepen voor de moord op meer dan 1 miljoen Joden en andere bevolkingsgroepen aan het Oostfront. Het was zijn bevlogenheid waar de jonge Joods-Amerikaanse jurist zijn benoeming aan te danken had, want bogen op een glansrijke militaire of juridische carriŤre kon hij niet.

Amerikaanse droom

Het levensverhaal van Benjamin Berell Ferencz is een schoolvoorbeeld van de Amerikaanse droom. In 1921 emigreerde hij, tien maanden jong, met zijn ouders en oudere zus naar de Verenigde Staten. Hij was geboren op 11 maart 1920 in een armoedig boerenhuisje in TranssylvaniŽ dat toen nog deel uitmaakte van het koninkrijk Hongarije, maar in 1920, na de Eerste Wereldoorlog, bij RoemeniŽ werd gevoegd. Antisemitisme had de Joodse familie naar Amerika gedreven. Benjamins vader was oorspronkelijk schoenmaker, maar vond in New York een betrekking als conciŽrge in de wijk Hellís Kitchen in de Lower East Side van Manhattan. Het was bepaald geen inspirerende omgeving om op te groeien: de wijk had de hoogste misdaaddichtheid van het land en de gevolgen van de Beurscrach van 1929 waren voor de toch al niet welvarende inwoners groot. Armoede en werkloosheid maakten velen van hen, inclusief de familie Ferencz, afhankelijk van overheidssteun.

Benjamins ouders scheidden toen hij zes was, maar zowel de echtscheiding als de armzalige omstandigheden waarin hij opgroeide kregen hem niet klein. Hij greep alle kansen aan om iets van zijn leven te maken. Als tiener verdiende hij al een zakcentje met allerlei bijbaantjes, zoals krantenbezorger en assistent-manager in een Chinese wasserij. Hij volgde middelbaar onderwijs op de Townsend Harris High School, een openbare school die hem na het behalen van zijn diploma automatisch toegang gaf tot het City College of New York. Omdat er aan het studeren aan het City College geen leskosten verbonden waren, stond de onderwijsinstelling bekend als "Harvard voor de armen". Ferencz volgde hier college van 1937 tot 1940 en zou de Verenigde Staten altijd dankbaar blijven voor het gratis onderwijs dat hij genoot. Niet eerder had iemand uit zijn familie de kans gekregen om te studeren.

Al op jonge leeftijd wist Benjamin dat hij jurist wilde worden. Na zijn ervaringen in Hellís Kitchen wilde hij een bijdrage leveren aan de bestrijding van jeugdcriminaliteit. Zijn eerste ervaringen in de juridische wereld deed hij op toen hij voor zijn studie vrijwilligerswerk deed in het strafrechtsysteem van New York. Hij ontdekte toen dat ogenschijnlijk respectabele burgers in staat waren tot de meest vreselijke misdaden, een conclusie die hij later in Neurenberg bevestigd zou zien. In 1940, op twintigjarige leeftijd, behaalde hij zijn bachelorsdiploma in de sociale wetenschappen. Daarna zette hij zijn zinnen op het vervolgen van zijn opleiding aan de Harvard Law School. Hij werd toegelaten tot de prestigieuze universiteit, een grote prestatie voor de jongeman die gedurende zijn vroege jeugdjaren voorbestemd leek voor een leven in armoede.

Van Harvard naar Omaha Beach

Op Harvard ontwikkelde Ferencz een groot gevoel voor ethiek en mensenrechten. Als assistent van professor Sheldon Glueck verzamelde hij informatie voor een boek van de criminoloog over Duitse oorlogsmisdaden. Tijdens zijn rechtenstudie woedde de Tweede Wereldoorlog in al zijn hevigheid. Na de Japanse aanval op Pearl Harbor had de jonge student zich gemeld voor militaire dienst, maar zonder dat hij het wist zorgde de ambtenaar van het lokale registratiebureau ervoor dat hij eerst zijn opleiding kon afmaken. Na zijn afstuderen in 1943 werd hij als gewoon soldaat ingedeeld in het 115th Anti Aircraft Artillery (AAA) Gun Battalion. Vanwege zijn talenkennis had hij liever gediend in de inlichtingendienst, maar dat was niet mogelijk omdat hij nog niet lang genoeg de Amerikaanse nationaliteit had. Zijn kleine postuur sloot hem tot zijn teleurstelling ook uit voor de paratroepen en de luchtmacht.

Van maart tot september 1943 volgde Ferencz een militaire basistraining in Camp Davis in North Carolina. Het was een grote overgang van de vrijzinnige academische wereld naar het starre militaire bestaan. De urenlange marsen leken voor Ferencz enkel bedoeld om soldaten te leren "hun rechtervoet van hun linker te onderscheiden". Toen hij eens weigerde te marcheren, kreeg hij het aan de stok met de drillsergeant. De eigenwijze rekruut moest voor straf allerlei vervelende klusje te verrichten, zoals het schrobben van de barakvloer met een tandenborstel en het afwassen van de potten en pannen in de officiersmess. Het zou niet voor het laatst gedurende zijn militaire carriŤre zijn dat hij in verzet kwam tegen bevelen van zijn superieuren. "Als jonge mensen getraind worden om te moorden op bevel dan moeten ze eerst opgeleid worden om niet te denken", zo verklaarde hij na de oorlog. Voor iemand met een onafhankelijke geest als hij was dat een moeilijke opgave.

Op 16 december 1943 arriveerde Ferencz, inmiddels met de rang van korporaal, met zijn bataljon aan boord van het Britse troepenschip SS Strathnaver in de haven van Liverpool in Engeland. Na bijna een half jaar wachten nam hij met zijn eenheid deel aan de geallieerde landing in NormandiŽ. Enkele dagen na D-Day op 6 juni 1944 ging hij aan land op Omaha Beach waar eerder honderden Amerikaanse militairen gesneuveld waren. Bij de meeste mannen kwam het water bij het verlaten van het landingsvaartuig tot hun knieŽn, maar bij Ferencz tot zijn middel. Terwijl hij van boord ging, waren de lijken op het strand al opgeruimd. Van Duits geweervuur was evenmin sprake. Ook gedurende de volgende maanden nam hij nimmer actief deel aan gevechten. Officieel was hij typist voor de voorraadruimte van het artilleriebataljon, maar hij leerde nooit typen. Evenmin zou hij ooit een kanon afvuren of een kogel afschieten op de vijand. Aanvankelijk wist het leger niet wat het moest met een advocaat zoals hij.

Definitielijst

Antisemitisme
Antisemitisme is een benaming voor een vijandige houding ten opzichte van joden op grond van bepaalde vooroordelen. Er kan sprake zijn van religieus, racistisch en politiek anti-semitisme waarbij de tweede variant toepasbaar is op het antisemitisme binnen het Derde Rijk.
D-Day
De dag dat de invasie van West-Europa plaatsvond op 6 juni 1944. Na een lange misleidingsoperatie vielen de geallieerden op vijf plaatsen op de Normandische kust de stranden binnen om zo hun opmars naar Nazi-Duitsland te beginnen. Hoewel D-Day vaak als Decision Day wordt gezien, is dit niet geheel correct. De D staat in dit geval gewoon voor Day, in het militaire jargon wordt namelijk gesproken van een operatie op Dag D, beginnend op Uur U.
Eerste Wereldoorlog
Ook wel Grote Oorlog genoemd, conflict dat ontstond na een groei van het nationalisme, militarisme en neo-kolonialisme in Europa en waarbij twee allianties elkaar bestreden gedurende een vier jaar durende strijd, die zich na een turbulent begin, geheel afspeelde in de loopgraven. De strijdende partijen waren Groot-BrittanniŽ, Frankrijk, Rusland aan de ene kant (de Triple Entente), op den duur versterkt door o.a. ItaliŽ en de Verenigde Staten, en Duitsland, Bulgarije, Oostenrijk-Hongarije en het Ottomaanse Rijk aan de andere kant (de Centrale Mogendheden of Centralen). De strijd werd gekenmerkt door enorme aantallen slachtoffers en de inzet van vele nieuwe wapens (vlammenwerpers, vliegtuigen, gifgas, tanks). De oorlog eindigde met de onvoorwaardelijke overgave van Duitsland en zijn bondgenoten in 1918.
kanon
ook bekend als Kanone (Du) en Gun (En). Wordt vaak gebruikt om allerlei geschut aan te duiden. Eigenlijk slaat de term op vlakbaan geschut. Wordt gekenmerkt door een langere loop en grotere dracht.
oorlogsmisdaden
Misdaden die in oorlogstijd worden begaan. Vaak betreft het hier misdaden van militairen ten opzichte van burgers.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Benjamin Ferencz tijdens het Einsatzgruppen-proces.
(Bron: USHMM / Benjamin Ferencz)


Amerikaans slachtoffer op Omaha Beach. Toen Ferencz hier na D-Day aan land ging, waren de lijken al opgeruimd.
(Bron: U.S. National Archives)

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
10-03-2015
Laatst gewijzigd:
11-03-2015
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.