Inval in Narvik, 9 april 1940

Inleiding

Inhoudsopgave

Inleiding
Op 9 april 1940 vielen Duitse eenheden de havenstad Narvik binnen. Zonder al te grote tegenstand wisten zij de stad de veroveren. Op dat moment echter nog in het ongewisse dat de inval in Narvik zou leiden tot één van de zwaarste gevechten tijdens Weserübung-Nord, de verovering van Noorwegen.

Aanvalsgroep 1 op weg
De eerste transportschepen voor de inval in Narvik, ss Rauenfels, ss Bärenfels en ss Alster, behorende bij Gruppe I, vertrokken op 3 april 1940 om 02.00 uut vanuit de havenplaats Brunsbüttel. Later die middag volgde nog de tanker ms Kattegat. Vanuit haar basis bij Moermansk vertrok op 6 april, de tot tanker ingerichte, walvisvaarder ss Jan Wellem naar Narvik. Als enige diende de Jan Wellem voorafgaand aan operatie Weser (Weserübung), haar bestemming binnen te varen.

Begin april werden de schepen van de Kriegsschifgruppe 1, de Kriegsmarine component voor Narvik, verzameld bij Wesermünde. Deze groep bestond uit een smaldeel torpedobootjagers te weten Z 2 Georg Thiele, Z 9 Wolfgang Zenker, Z 11 Bernd von Arnim, Z 12 Erich Giese, Z 13 Erich Koellner, Z 17 Diether von Roeder, Z 18 Hans Lüdemann, Z 19 Hermann Künne, Z 21 Wilhelm Heidkamp en Z 22 Anton Schmitt. Het smaldeel stond onder bevel van Kapitän zur See Friedrich Bonte aan boord van Z 21 Wilhelm Heidkamp.

Op 6 april 1940 werden de troepen voor Narvik, het Gebirgsjäger-Regiment 139, 3. Gebirgs-Division ingeladen aan boord van de torpedobootjagers. Als bevelhebber diende Generalmajor Eduard Dietl, die zich eveneens aan boord van Z 21 Wilhelm Heidkamp begaf. Na het inladen vertrokken ook de torpedobootjagers in de richting van Narvik.

Voor Wilhelmshaven lagen de slagschepen Scharnhorst en Gneisenau die zouden fungeren als bescherming voor zowel Gruppe I naar Narvik als Gruppe II naar Trondheim. Beide schepen vertrokken op 7 april 1940 om 0.45 uur vanaf hun ankerplaatsen in de richting van de verzamelplaats.

Ondanks de zware zee, ontstaan door een storm, bereikten de torpedobootjagers rond 21.00 uur op 8 april 1940 een punt ter hoogte van Bodö, waarna Gneisenau en Scharnhorst haar beschermende posities innam in de Noorse Zee. Tegen 23.00 uur werd een lijn ter hoogte van de Lofoten bereikt. Ook de transportschepen, voornamelijk geladen met voorraden en zwaardere wapens zoals geschut, hadden last van het slechte weer. Het meeste geschut bestemd voor Narvik was opgesteld aan dek van de transportschepen en ging verloren tijdens de storm.

Onbekend voor de Duitse vloot, bevonden in de ochtend van 8 april zich acht Britse torpedobootjagers in de Versfjorden bij Narvik voor de Britse operatie Wilfred. Tegen 11.00 uur bereikte de Britse Admiralty he bericht dat een Duitse invasievloot op weg was naar Narvik. In plaats van de begeleidende HMS Renown naar de torpedobootjagers te dirigeren en zo de weg naar Narvik te blokkeren, besloot de Admiralty opdracht te geven aan de torpedobootjagers zich uit het gebied terug te trekken. Om 18.50 uur besloot de Britse Admiralty toch om HMS Renown en de torpedobootjagers naar Narvik te sturen. Op dat moment was het echter al te laat. De Duitse vloot was toen al dichter bij Narvik dan de Britten.

In de middag van 8 april 1940 bereikte de Duitse schepen de Vestfjorden en trokken Gneisenau en Scharnhorst westwaarts om de landingen in Noorwegen op zee te beschermen. Hier zouden zij in aanraking komen met Britse schepen tijdens de slag bij Lofoten.

Narvik's verdediging
De havenstad Narvik lag diep binnenland en was te bereiken door de 120 km lange Vestfjorden en vervolgens de 60 km lange Ofotfjorden. Vanwege de economische belangen, was Narvik een zogenaamde open haven, waar geen restricties golden voor commerciële schepen en weinig beschermende maatregelen in de vorm van kustgeschut aanwezig was.

De Noorse Marine was echter sterk aanwezig met de Pantserschepen KNM Norge en KNM Eidsvold, die op 1 april waren aangekomen. Daarnaast bevonden zich twee onderzeeboten, KNM B 1 en KNM B 3, de onderzeeboottender KNM Lyngen en de hulpschepen KNM Senja, KNM Michael Sars en KNM Kelt in Narvik. De schepen waren ondergebracht als Ofoten Division onder bevel van Kommandörkaptein Per Askim. De divisie viel onder het 3. Sjöforsvarsdistrikt onder het bevel van Komtreadmiral Hagerup in Tromsö. Het Noorse Leger was in de omgeving van Narvik vertegenwoordigd door de 6 Division onder bevel van Generalmajor Carl Gustav Fleischer.

Noorwegen aangevallen
Op 8 april 1940 lagen de Norge en Eidsvold naast elkaar voor anker bij Narvik. De onderzeeboten en hun tender lagen in de haven van Narvik, terwijl de patrouilleschepen Senja, Michael Sars en Kelt in de fjorden patrouilleerden. Door de Britse mijnenlegactiviteiten voor de kust, besloot Per Askim de scheepsbemanningen zich te laten klaarmaken voor eventuele strijd en gaf hij de onderzeeboten en de Lyngen de opdracht zich te begeven naar Liland op 20 km afstand en daar op wacht te liggen.

Rond 17.30 uur arriveerde plots de Duitse tanker ss Jan Wellem in de haven van Narvik. KNM Senja onderschepte de tanker en haar Loytnant Lundquist ging aan boord voor inspectie. De papieren bleken in orde en de tanker mocht de haven binnenvaren. Onbekend voor Lunquist was dat de Jan Wellem brandstof vervoerde die bestemd was voor de Duitse torpedobootjagers die juist op dat moment de Vestfjorden binnenvoeren. Om 19.30 uur ontving Kommandörkaptein Per Askim van de Britse Admiralty een telegram waarin werd gewaarschuwd voor een op handen zijnde Duitse inval in Narvik. De bevelhebber van de KNM Eidsvold, Kommandörkaptein Odd Willoch kreeg van hem het bevel zijn schip richting Framnesodden te verplaatsen. De overige schepen werden in hogere staat van paraatheid gebracht. Om 23.45 uur nam Askim contact op met zijn bevelhebber voor instructies in verband met de aanwezigheid van veertien Duitse vrachtschepen in de haven van Narvik. Op dat moment was de reactie nog dat indien een niet Noorse militaire macht een aanval zou ondernemen, deze met militaire kracht diende te worden tegemoet getreden. Om 01.25 uur op 9 april ontving men berichten uit Trondheim dat daar gevechten waren uitgebroken. Om 02.35 uur werd bericht ontvangen dat in Oslo het luchtalarm was afgegaan en dat onbekende schepen Bergen naderden. Om 03.00 uur werd bericht ontvangen dat Duitse schepen met geweld Bergen probeerden binnen te dringen. Om 04.20 uur werd het bericht ontvangen met de opdracht niet op Britse schepen te vuren, maar wel op Duitse schepen. Noorwegen werd aangevallen door Duitsland.

Generalmajor Fleischer had om 20.00 uur al via de Britten het bericht ontvangen dat Duitse troepen mogelijk Narvik zouden aanvallen. Hij gaf dit bericht direct door aan Oberst Konrad Sundlo, de militaire bevelhebber van Narvik. Deze moest zijn troepen in gereedheid brengen en had op dat moment een infanterie compagnie en enkele machinegeweer pelotons tot zijn beschikking. Het I Bataljon Infanterie-Regimentet 13 onder bevel van Major Spjeldnes kreeg opdracht zich zo snel mogelijk naar Narvik te begeven met II Bataljon Infanterie-Regimentet 15 in reserve te Elvegardsmoen. Ook een bataljon Bergartillerie diende zo snel mogelijk naar Narvik te trekken. Tegen orders van Oslo in besloot Fleischer tevens het Infanterie-Regimentet 16 te mobiliseren. Het Bataljon van Major Spjeldnes arriveerde om 01.00 uur op 9 april in Narvik.

De patrouilleschepen KNM Michael Sars en KNM Kelt kregen opdracht te patrouilleren in de monding van de Ofotfjord en alleen in gevecht te gaan ter zelfverdediging. Vanwege hun geringe vuurkracht dienden zij alleen eventuele indringers te rapporteren.

Definitielijst

divisie
Bestond meestal uit tussen de een en vier Regimenten en maakte meestal deel uit van een Korps. In theorie bestond een Divisie uit 10.000 - 20.000 man.
infanterie
Het voetvolk van een leger (infanterist).
Kriegsmarine
Duitse marine, naast de Heer en de Luftwaffe onderdeel van de Duitse Wehrmacht.
Regiment
Onderdeel van een divisie. Een divisie bestaat uit een aantal regimenten. Bij de landmacht van oudsher de benaming van de grootste organieke eenheid van één wapensoort.
smaldeel
Deel van een oorlogsvloot die zelfstandig opereert.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


De Eidsvold en de Norge voor de strijd in Narvik
(Bron: Wilco Vermeer collection)

Informatie

Artikel door:
Wilco Vermeer
Geplaatst op:
09-04-2015
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.