Vlasov, Andrei A.

Duits krijgsgevangenschap

Krijgsgevangenschap
Vlasov zag geen mogelijkheid te ontsnappen en dwaalde lange tijd door de bossen aan de Volchov. Pas op 12 juli gaf hij zich over; waarschijnlijk heeft hij de hieraan voorafgaande tweeënhalve week gebruikt om zijn positie en zijn opties grondig te overdenken. Sinds het begin van de Duitse invasie was Vlasov vrijwel ononderbroken aan het front geweest, met alle druk van dien, maar dit korte respijt voor zijn overgave bood mogelijkheid tot reflectie. Zijn carrière in het Rode Leger was beslist voorbij; als commandant van een verslagen leger zou hij, terecht of niet, de schuld voor de nederlaag krijgen en wellicht zelfs worden geëxecuteerd. Maar doorslaggevend was Vlasovs groeiende afkeer van het Sovjetregime. In maart, terwijl hij zijn leger voor omsingeling probeerde te behoeden, had Vlasov een brief van zijn vrouw gekregen, waarin stond dat er ‘gasten waren geweest’ – de geheime politie had hun woning doorzocht, ondanks Vlasovs hoge onderscheidingen en uitstekende staat van dienst. En dan was er natuurlijk het tragische lot van zijn leger, dat naar Vlasovs mening door Stalin in de steek was gelaten. Vlasov schreef later dat zijn manschappen een zinloze dood waren gestorven en dat de bolsjewieken dus niet de belangen van het Russische volk vertegenwoordigden. "Daar in die moerassen," zo verklaarde Vlasov later, "kwam ik definitief tot de conclusie dat het mijn plicht is het Russische volk op te roepen het bolsjewistische bewind omver te werpen, te strijden voor vrede en de bloedige, onnodige oorlog te beëindigen." Met Duitse steun dacht hij hier wellicht in te kunnen slagen.

Vlasov ging niet actief op zoek naar de Duitsers, maar bood geen verzet toen hij gevonden werd door een Duitse inlichtingenofficier. Hij werd naar Generaloberst Georg Lindemann gebracht, als bevelhebber van het Duitse 18. Armee zijn voormalige tegenstander, die hem vriendelijk ontving. Geruime tijd bespraken de twee generaals de gebeurtenissen van de voorbije maanden, waarna Vlasov naar een kamp voor ‘prominente’ krijgsgevangenen werd gebracht. Hier ontmoette Vlasov een gelijkgestemde met wie hij een brief schreef aan de Duitse autoriteiten, waarin hij voorstelde om de antistalinistische sentimenten onder de Russische bevolking en de krijgsgevangenen te benutten en een Russisch volksleger op te richten.

Idealen en ideologie
Vlasovs voorstel lijkt naïef, gezien de ideologische grondslag van de Duitse invasie. Adolf Hitler had al in Mein Kampf uiteengezet dat de ‘judeo-bolsjewistische’ machthebbers in Moskou volgens hem uit waren op wereldheerschappij. Bovendien vormden de Slaven volgens de nazi-ideologie een minderwaardig ras. De Ostpolitik, het nazi-Duitse beleid ten aanzien van de Sovjet-Unie, schreef dan ook voor dat de Russen als arbeidskrachten dienden te worden geëxploiteerd ten behoeve van de Duitse belangen. Maar niet alle nazi-kopstukken konden zich vinden in dit meedogenloze beleid. Joseph Goebbels bijvoorbeeld, de Duitse propagandaminister, merkte in april 1942 in zijn dagboek op dat de Oekraïners de Duitsers aanvankelijk als bevrijder hadden binnengehaald, maar dat de wrede manier waarop ze werden behandeld hun houding ten aanzien van de Duitsers had doen veranderen. Goebbels schreef dat het verstandig zou zijn om in de bezette gebieden marionettenregeringen op te zetten om zo het vertrouwen van de plaatselijke bevolking terug te winnen. Later concludeerde hij zelfs dat het verstandiger zou zijn om oorlog te voeren tegen het bolsjewisme dan tegen het Russische volk.

Naar aanleiding van zijn brief werd Vlasov bezocht door enkele pragmatische Duitse officieren, die inzagen dat door de Duitse handelwijze in het oosten het verzet onder de Russische bevolking ernstig toenam. Met name in de propaganda-afdeling van het Oberkommando der Wehrmacht (OKW), het ministerie van Buitenlandse Zaken en de inlichtingendienst Fremde Heere Ost waren diverse personen werkzaam die de starre Ostpolitik wilden herzien. Eén van hen, ene Oberleutnant Eugen Dürksen, een propaganda-officier verbonden aan het OKW, was al enige tijd op zoek naar een antistalinistische Sovjetgeneraal die bereid was om pamfletten te ondertekenen die Sovjetsoldaten opriepen te deserteren. Hij bezocht Vlasov in de zomer van 1942 en sprak met hem over zijn houding jegens Stalin. De belangrijkste Duitse tegenstander van de Ostpolitik was echter zonder meer Hauptmann Wilfried Strik-Strikfeldt, een in Rusland geboren en opgegroeide medewerker van Fremde Heere Ost die al snel bevriend raakte met Vlasov. Strik-Strikfeldt was een van de weinige tegenstanders van de Ostpolitik die niet alleen de Duitse belangen behartigden, maar zich ook bekommerden om het lot van Rusland. Hij overtuigde Vlasov een antistalinistische bevrijdingsbeweging te gaan aanvoeren.

Populariteit van Vlasovs beweging
Ook al gaf Wilhelm Keitel, hoofd van het OKW, geen gehoor aan Vlasovs verzoeken een bevrijdingsleger op te richten, toch besloot Vlasov om zijn oppositie voort te zetten. In de zomer en herfst van 1942 verscheen Vlasovs handtekening onder pamfletten die werden afgeworpen boven de frontlinie en Sovjetsoldaten opriepen te deserteren. De acties hadden succes; grote aantal Sovjetmilitairen deserteerden vanwege hun sympathie voor Vlasovs beweging. Verder werd in november 1942 in Dabendorf, 30 kilometer ten zuiden van Berlijn, een Russisch trainingskamp opgezet. De mannen die hier werden getraind selecteerde Vlasovs staf voornamelijk onder de Osttruppen, de vrijwilligers uit de oostelijke bezette gebieden die in Duitse krijgsdienst waren. In Dabendorf werden zij onderwezen in de idealen van de bevrijdingsbeweging en de gebreken van het stalinistische systeem. Daarna zouden ze terugkeren naar hun eenheden om daar de ideeën van de bevrijdingsbeweging te verspreiden. Daarnaast werden in Dabendorf door een 40 man sterke redactie twee kranten uitgegeven: Zarya (‘Dageraad’) en Dobrovolets (‘De Vrijwilliger’), die eveneens het gedachtegoed van de beweging verspreidden.

Op het hoogtepunt van de Duitse opmars leefden bijna 70 miljoen Sovjetburgers in het door de Duitsers bezette gebied. Om te kunnen putten uit deze enorme bron van potentiële steun bracht Vlasov begin 1943 verscheidene bezoeken aan de bezette gebieden, waar hij met de bevolking sprak over zijn idealen. Alle ontberingen die de Russische bevolking in de laatste twaalf jaar had moeten doorstaan, waren volgens Vlasov het gevolg geweest van falend overheidsbeleid. Het kolchozen-systeem had het land geruïneerd, miljoenen onschuldige burgers waren vervolgd en de crème de la crème van het leger was omgebracht. De volstrekt onbekwame ‘stalinistische kliek’ had het land meegelokt in een zinloze oorlog waarin miljoenen soldatenlevens nodeloos waren opgeofferd. Wat Vlasov voorstelde was het omverwerpen van Stalins bewind en het vormen van een nieuwe, vrije Russische staat, met recht op privébezit en vrijheid van meningsuiting, pers, religie en vereniging.

Vlasovs toespraken trokken steevast een enorm publiek en bleken een daverend succes. Met zijn lengte van 1,96 meter en zijn krachtige stem was hij een indrukwekkende verschijning. Vlasov was geen natuurtalent als orator, maar sprak met passie, vastberadenheid en openhartigheid. Zijn toehoorders stelden zijn heldere, eenvoudige taalgebruik erg op prijs. Vlasov bleef hopen dat de populariteit van zijn ideeën Berlijn tot een koerswijziging kon overtuigen, maar zonder succes. "Men kan alleen maar verbijsterd zijn over het gebrek aan politiek instinct van onze centrale overheid in Berlijn," schreef Goebbels in april 1943. "Als we in het oosten een beter beleid zouden volgen of hadden gevolgd, dan waren we absoluut verder geweest." Ironisch genoeg zag ook Stalin wat voor uitwerking Vlasovs toespraken hadden; de generaal vormde in Stalins woorden "op z’n minst een groot obstakel op de weg naar de overwinning op de Duitse fascisten."

Het ontbrak Vlasov echter aan politieke tact en tijdens een redevoering in april 1943 maakte hij een onhandige opmerking. De antistalinistische Russen waren nú de gasten van de Duitsers, zo stelde hij, maar wanneer ze eenmaal aan de macht waren dan zouden de Duitsers hún eregasten zijn. Deze opmerking belandde op het bureau van SS-leider Heinrich Himmler en schoot hem in het verkeerde keelgat: dat Untermenschen de Duitsers ergens durfden uit te nodigen was te brutaal voor woorden. Het leek het einde van Vlasovs bevrijdingsbeweging. Vlasov mocht niet langer door de bezette gebieden reizen en zou alleen nog maar voor propaganda-doeleinden worden ingezet. "We zullen nooit een Russisch leger oprichten," zo zei Hitler tegen Keitel in juni 1943, "dat is een waandenkbeeld van de hoogste orde."

Definitielijst

Armee
Bestond uit meestal tussen de drie en zes Korps en andere ondergeschikte of onafhankelijke eenheden. Een Armee was ondergeschikt aan een Heeresgruppe of Armeegruppe en had in theorie 60.000 - 100.000 man.
ideologie
Het geheel van beginselen en ideeën van een bepaald stelsel.
invasie
Gewapende inval.
Mein Kampf
Boek geschreven door Hitler, waarin hij de grondslagen van het nationaal socialisme uiteenzet.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
propaganda
Vaak misleidende informatie die gebruikt wordt om aanhangers / steun te winnen. Vaak gebruikt om ideele en politieke doelen te verwezenlijken.
Rode Leger
Leger van de Sovjetunie.
Sovjet-Unie
Sovjet Rusland, andere naam voor de USSR.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Pagina 1 van een wijdverspreide open brief van Vlasov: ‘Waarom ik de strijd ben aangegaan met het bolsjewisme’
(Bron: publiek domein)


De Russische school in Dabendorf, 1943. Links de schoolcommandant, generaal-majoor Trukhin, met naast hem Vlasov
(Bron: publiek domein)


Himmler ontmoet Vlasov, 6 september 1944
(Bron: publiek domein)

Informatie

Artikel door:
Auke de Vlieger
Geplaatst op:
19-02-2017
Laatst gewijzigd:
19-04-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.