Vlasov, Andrei A.

Het Russische Bevrijdingsleger

Het Russische Bevrijdingsleger
Wat volgde was een periode van gedwongen inactiviteit. Vlasov zag de toekomst van zijn beweging somber in en kampte bij tijd en wijle met depressies. De praktisch ingestelde Vlasov kon de onwil van het Duitse opperbevel maar niet begrijpen. Hij bleef geloven dat de nazi’s hun ideologie baseerden op logische overwegingen en antistalinistische sentimenten ooit zouden willen benutten. Bovendien was hij het Sovjetsysteem gewend, waarin het ondenkbaar was dat officieel beleid werd bekritiseerd zonder toestemming van bovenaf; als er Duitse officieren waren die kritiek uitten op de Ostpolitik dan moest dat wel betekenen dat de nazitop openstond voor een koerswijziging. Ook Strik-Strikfeldt had een gebrekking inzicht in de nazi-ideologie. Hij was er op zijn beurt van overtuigd dat Hitler wel voor rede vatbaar zou zijn als hem de ware situatie duidelijk zou worden gemaakt. "De Führer is nog altijd omringd door mensen die blind zijn," zo merkte hij eens op; dat Hitler de Ostpolitik zelf had uitgedacht en lak had aan andere inzichten kwam niet in Strik-Strikfeldt op.

Ondanks de langzame vooruitgang bleef Vlasov zijn beweging aanvoeren. Hij reisde veel en sprak met verscheidene nazi-kopstukken, zoals Baldur von Schirach en Robert Ley. In de zomer van 1944 kwam er echter hoop uit onverwachte hoek toen Himmler besloot tot een onderhoud met Vlasov. De precieze redenen voor deze toenadering van de SS zijn onduidelijk. Mogelijk dacht Himmler een nieuwe bron van SS-rekruten te kunnen aanspreken; raciale overwegingen speelden in deze fase van de oorlog geen grote rol meer en de SS had reeds de uit Russische troepen bestaande Kaminski-Brigade onder haar bevel. Volgens anderen speelde een interne machtsstrijd tussen Alfred Rosenberg's Ostministerium en de SS een rol en wilde Himmler voorkomen dat Rosenberg de Vlasov-operatie op zich zou nemen.

Hoe het ook zij, na enkele malen te zijn uitgesteld vond de ontmoeting tussen Vlasov en Himmler plaats op 16 september 1944. Vlasov had zijn energie van weleer enigszins terug en Himmler was onder de indruk van Vlasovs sterke persoonlijkheid en vastberadenheid. De SS-leider gaf toestemming voor de oprichting van het 'Comité voor de Bevrijding van de Russische Volkeren' (KONR), de publicatie van een manifest en de formering van enkele Russische divisies. Vlasov zou zowel voorzitter van het KONR als opperbevelhebber van de KONR-strijdkrachten worden. "Vlasov was aangedaan en trots," schreef Strik-Strikfeldt later. "Hij had zijn strijd gewonnen na alle moeilijkheden en vernederingen van de afgelopen twee jaar." Himmler gaf aan dat de Duitsers het KONR zouden erkennen als de ware vertegenwoordiger van het Russische volk en de organisatie zouden beschouwen als een bondgenoot. Deze laatste term was voor de Russen van grote waarde: het toonde aan dat hun leger op gelijke voet stond met de Wehrmacht. Ze waren bondgenoten en geen huurlingen.

Het manifest werd op 14 november 1944 in de Burcht van Praag – de grootste slavische stad die nog in Duitse handen was – publiek gemaakt. Namens de Duitse regering was SS-Obergruppenführer Werner Lorenz aanwezig, die opnieuw aangaf dat het Derde Rijk het KONR zou beschouwen als een bondgenoot en de organisatie in zijn inspanningen zou steunen.

Niettemin was het duidelijk dat het bevrijdingsleger te laat was opgericht; alle bezette gebieden in het oosten waren inmiddels door het Rode Leger heroverd en er kon dus niet langer gebruik worden gemaakt van de Russische burgers die Vlasov zo hartelijk hadden ontvangen. Toch bleek aan rekruten geen gebrek: na de ceremonie in Praag ging het nieuws dat er onafhankelijke Russische divisies werden opgericht als een lopend vuurtje door het Duitse rijk. Dagelijks ontving Vlasovs staf 2500 tot 3000 verzoeken van Russische arbeiders en krijgsgevangenen zich aan te mogen sluiten bij de KONR-troepen, in de volksmond bekend als het Russische Bevrijdingsleger (ROA).

De Duitse pers schonk eind 1944 veel aandacht aan Vlasov, ‘het nieuwe wonderwapen’. Hij zou, zo werd medegedeeld, het verloop van de oorlog drastisch gaan beïnvloeden. Vlasov was zich echter terdege bewust van de militaire realiteit; hij zag in dat zijn leger aan het front geen sleutelrol meer zou spelen. Maar Vlasov keek verder. "Als Duitsland nog twaalf of vijftien maanden stand kan houden," zo zei hij tegen Strik-Strikfeldt, "dan zouden we de tijd hebben om een noemenswaardige machtsfactor op te bouwen. Deze machtsfactor zou, met steun van de Wehrmacht en de kleine Europese landen, waarschijnlijk iets zijn waar zowel Amerika en Engeland als Moskou rekening mee moet houden." Vlasovs plan was om samen met onder anderen de Tsjechen, Polen en Joegoslaven – en zelfs welwillende Duitsers – een alliantie te vormen die ergens in Centraal-Europa stand zou houden tegen het Rode Leger. Daarna konden ze in gesprek gaan met de Amerikanen, die ongetwijfeld positief tegenover de bevrijdingsbeweging zouden staan en de Russen niet zouden repatriëren naar de Sovjet-Unie, waar ze een gewisse dood stond te wachten. Daarom wilde Vlasov koste wat kost voorkomen dat zijn divisies in het krijgsrumoer van de laatste oorlogsmaanden verloren zouden gaan. Vlasov geloofde bovendien dat de Amerikanen weldra de misdadigheid van het stalinistische regime in zouden zien en het Sovjet-Amerikaanse bondgenootschap direct na de Duitse capitulatie zouden verbreken.

De laatste oorlogsmaanden
Vlasov keek reikhalzend uit naar het moment dat zijn divisies gevechtsgereed zouden zijn, maar hun formering werd bemoeilijkt door bureaucratie, Duitse onverschilligheid en bovenal een gebrek aan militaire uitrusting. Daarnaast werd Vlasov actief tegengewerkt door tegenstanders van het ROA onder de Duitse legertop. Omdat Vlasov in zijn manifesten en communiqués nooit sympathie had uitgesproken voor de nazi-ideologie – Hitler, het nationaal-socialisme en de Jodenvervolging werden nooit genoemd – twijfelden de tegenstanders aan Vlasovs loyaliteit. Was het wel verstandig om zo iemand te bewapenen? Pas op 28 januari 1945 kreeg Vlasov officieel het opperbevel over twee divisies, een brigade en een bescheiden luchtmacht. Aan mankracht was echter geen tekort en het ROA zou uiteindelijk aanzwellen tot een 60.000 man sterk leger. De laatste drie oorlogsmaanden zouden worden gekenmerkt door onenigheid tussen de Duitsers en de Russen over de inzet van de ROA-eenheden.

Generaal-majoor Sergei K. Bunyachenko’s 1e Divisie, door de Duitsers aangeduid als de 600. Infanteriedivision (Russ.), was naar verhouding het best uitgerust. Ze bestond uit Osttruppen en de restanten van de eerder genoemde Kaminski-Brigade, in totaal 19.000 man. Enkele Duitse generaals waren nieuwsgierig naar de vuurdoop van de nieuwe 1e Divisie, waardoor Bunyachenko in april 1945 orders kreeg om zijn divisie over te plaatsen naar het Oderfront. Dit leidde meteen al tot een botsing. Een gepikeerde Bunyachenko gaf aan dat er was afgesproken alle ROA-eenheden bij elkaar te houden, onder centrale leiding van Vlasov, en dus niet onder bevel van het OKW. Oberführer Erhard Kroeger, Vlasovs SS-liaisonofficier, wist de Russen over te halen om gehoor te geven aan het bevel; wellicht zouden de Duitsers anders hun steun voor het KONR-project intrekken of represailles ondernemen tegen Russische arbeiders of krijgsgevangenen. Vlasov en Bunyachenko gingen uiteindelijk met tegenzin akkoord. Op 14 april kreeg de divisie de onmogelijke opdracht om een Sovjetbruggenhoofd aan de Oder te heroveren. De hevige artilleriebarrages en uitgebreide prikkeldraadversperringen bleken een te zwaar obstakel en zonder Duitse toestemming besloot Bunyachenko de aanval te beëindigen. Het Rode Leger kon elk moment haar slotoffensief lanceren en de generaal wilde voorkomen dat zijn divisie gedecimeerd zou worden. General der Infanterie Theodor Busse van het 9. Armee beval de 1e Divisie om haar posities niet te verlaten, maar Bunyachenko besloot op eigen gezag om met zijn divisie naar het zuiden te marcheren, de overige ROA-eenheden tegemoet.

In Zuid-Duitsland trok de 1e Divisie door de sector van Generalfeldmarschall Ferdinand Schörner’s Heeresgruppe Mitte. Ook Schörner beval de divisie naar het front, maar wederom negeerde Bunyachenko de Duitse orders; hij gaf aan alleen naar Vlasov te luisteren en marcheerde door naar Tsjechië. Vlasov had ondertussen meerdere gezanten, waaronder Strik-Strikfeldt, naar de snel oprukkende Amerikaanse legers gestuurd, maar had nog geen reactie ontvangen. Hierna trok Vlasov met de onvolledige 2e Divisie van generaal-majoor Grigory A. Zverev vanuit Zuid-Duitsland naar Tsjechië om het hele ROA snel bijeen te krijgen. Daarnaast onderhandelde Vlasov met de verschillende Kozakken-eenheden in Duitse dienst in een poging ook hen onder het ROA in Tsjechië te kunnen concentreren. Enkele Kozakken-formaties schaarden zich graag bij hun Russische broeders; andere konden zich niet vinden in Vlasovs politieke ideeën en besloten een eigen koers te varen. Verschillende ROA-officieren probeerden Vlasov ondertussen over te halen te vluchten zolang het nog kon. Er stond een vliegtuig klaar om hem naar Spanje te brengen, waar Francisco Franco hem politiek asiel had aangeboden. Vlasov maakte een verslagen indruk, maar weigerde. "Een leider die zijn mensen op het kritieke moment in de steek laat, kan later geen enkel nut meer dienen," verklaarde hij.

Definitielijst

Armee
Bestond uit meestal tussen de drie en zes Korps en andere ondergeschikte of onafhankelijke eenheden. Een Armee was ondergeschikt aan een Heeresgruppe of Armeegruppe en had in theorie 60.000 - 100.000 man.
Brigade
Bestond meestal uit twee of meer Regimenten. Kon onafhankelijk of als een deel van een Divisie dienen. Soms waren ze deel van een Korps in plaats van een Divisie. In theorie bestond een Brigade uit 5.000 - 7.000 man.
capitulatie
Overeenkomst tussen strijdende partijen met betrekking tot de overgave van een land of leger.
Divisie
Bestond meestal uit tussen de een en vier Regimenten en maakte meestal deel uit van een Korps. In theorie bestond een Divisie uit 10.000 - 20.000 man.
Führer
Duits woord voor leider. Hitler was gedurende zijn machtsperiode de führer van nazi-Duitsland.
Heeresgruppe
Was de grootste Duitse grondformatie en was direct ondergeschikt aan het OKH. Bestond meestal uit een aantal Armeen met weinig andere direct ondergeschikte eenheden. Een Heeresgruppe opereerde in een groot gebied en kon een paar 100.000 man groot worden.
ideologie
Het geheel van beginselen en ideeën van een bepaald stelsel.
Infanterie
Het voetvolk van een leger (infanterist).
Jodenvervolging
Een door de nazi’s opgelegde actie om Joden het leven moeilijk te maken, actief te vervolgen en zelfs uit te roeien.
nationaal-socialisme
Een door Hitler opgestelde politieke ideologie, die gebaseerd was op de superioriteit van het Germaanse ras, het leidersprincipe en een fel nationalisme dat gevoed werd door de harde Vrede van Versailles. Het Nationaal-socialisme was anti-democratisch en racistisch. De leer werd uitgewerkt in Mein Kampf en georganiseerd in de NSDAP. Het Nationaal-socialisme vormde van 1933-1945 het fundament van het totalitaire Hitler-Duitsland.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
Rode Leger
Leger van de Sovjetunie.
socialisme
Politieke ideologie die streeft naar geen of geringe klassenverschillen. Produktiemiddelen zijn in handen van de staat. Ontstaan als reactie op het kapitalisme. Karl Marx probeerde het socialisme wetenschappelijk te onderbouwen.
Sovjet-Unie
Sovjet Rusland, andere naam voor de USSR.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Vlasov en ROA-soldaten
(Bron: publiek domein)


ROA-vrijwilligers
(Bron: publiek domein)


Het bovenarmembleem van de ROA-troepen
(Bron: publiek domein)

Informatie

Artikel door:
Auke de Vlieger
Geplaatst op:
19-02-2017
Laatst gewijzigd:
19-04-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.