Vlasov, Andrei A.

Het einde van de oorlog

Amerikaans krijgsgevangenschap
Op 8 mei kregen de ROA-eenheden te horen dat Duitsland had gecapituleerd. De Amerikanen hadden hun opmars gestaakt in de buurt van Plzeň, negentig kilometer ten zuidwesten van Praag. Met het Rode Leger in de rug was het zaak voor de Russen om zo snel mogelijk de Amerikaanse linies te bereiken. Vlasov reed vooruit en gaf zich over aan een Amerikaanse voorpost. Na een kort onderhoud met een Amerikaanse generaal werd Vlasov ondergebracht in het nabijgelegen kasteel van SchlŁsselburg (LnŠře). Hier vroeg de Amerikaanse stadscommandant, Captain Donahue, naar Vlasovs beweegredenen om de wapenen op te nemen tegen Stalin. Enigszins apathisch begon Vlasov zijn positie uit te leggen, maar Donahue bleek oprecht geÔnteresseerd en in de loop van Vlasovs relaas keerde zijn passie weer terug. Donahue luisterde aandachtig, schudde Vlasov de hand en beloofde alles te zullen doen om uitlevering van het ROA aan de Sovjets te voorkomen.

Bunyachenko had zich op 11 mei nabij SchlŁsselburg overgegeven aan de Amerikanen, die zijn 1e Divisie ontwapenden en Bunyachenko naar het kasteel brachten. Vlakbij waren Sovjettanks waargenomen, dus Bunyachenko wilde zijn divisie zo snel mogelijk in de Amerikaanse zone zien te krijgen. Vlasov en hij kregen echter te horen dat de Russische militairen niet door de Amerikanen zouden worden geÔnterneerd. In de middag van 12 mei stapten de twee generaals in een jeep die hen naar het Amerikaanse legerhoofdkwartier zou brengen, maar onderweg werd de kolonne tot staan gebracht door troepen van het Rode Leger. Een Sovjetmajoor wilde de twee generaals arresteren, waarop Vlasov naar het hoofd van de kolonne liep en benadrukte dat hij een Amerikaanse gevangene was. De Amerikaanse bevelhebber kwam echter niet tussenbeide. Vlasov en Bunyachenko werden vervolgens door de Sovjettroepen afgevoerd naar een nabijgelegen hoofdkwartier en ten slotte overgebracht naar de beruchte Loebjanka-gevangenis in Moskou.

RepatriŽring en berechting
Verschillende afgevaardigden van het ROA verzochten Amerikaanse generaals om de Russische troepen niet aan Stalin uit te leveren. Een van de gezanten sprak met Brigadier General Ralph Canine, chef-staf van het Amerikaanse XII Corps, over het lot van de 8000 man tellende ROA-luchtmacht onder generaal-majoor Viktor I. Maltsev. Canine beloofde de Russen niet aan de Sovjets over te dragen. Hij hield zich echter niet aan zijn belofte en Maltsevs mannen werden later alsnog gerepatrieerd naar de Sovjet-Unie. Strik-Strikfeldt sprak met Lieutenant General Alexander Patch van het 7th Army die sympathie koesterde voor de Russische zaak, maar ook in dit geval besloot Washington anders. De reeds ontwapende 1e Divisie werd toegang tot de Amerikaanse bezettingszone ontzegd. Toch wisten delen van de divisie naar Amerikaans gebied te ontkomen, net als de 2e Divisie, de reservebrigade, de officiersschool en de ROA-staf. Zeker 10.000 mannen van de 1e Divisie werden echter door het Rode Leger omgebracht of gedeporteerd. Veel Russen die de Amerikaanse zone hadden weten te bereiken, werden later alsnog aan de Sovjet-Unie uitgeleverd, waar ze werden geŽxecuteerd of lange tijd in strafkampen doorbrachten.

Vlasov, Bunyachenko, Zverev, Maltsev en vijf andere ROA-generaals werden in 1946 achter gesloten deuren berecht. De overgebleven transcripten van de rechtszaak zijn erg subjectief geformuleerd, politiek gekleurd en dus onbetrouwbaar, maar het lijkt erop dat Vlasov heeft geprobeerd de volledige verantwoordelijkheid op zich te nemen in de hoop dat zijn naasten minder zwaar gestraft zouden worden. Het mocht echter niet baten. Alle beklaagden werden schuldig bevonden aan Ďhoogverraad, spionage en terroristische handelingen in dienst van de Duitse inlichtingendienstí. Op 2 augustus 1946 meldde Izvestia dat alle negen generaals waren opgehangen. Een ooggetuige verklaarde later dat de executies dermate gruwelijk waren dat hij de details ervan niet onder woorden kon brengen.

Juridische onduidelijkheid
Wat Vlasov en de zijnen niet wisten, was dat Stalin, Roosevelt en Churchill tijdens de conferentie van Jalta afspraken hadden gemaakt over de uitlevering van gevangenen. Een van de clausules schreef voor dat personen die op 1 september 1939 staatsburger van de Sovjet-Unie waren geweest en daarnaast in Duits uniform gevangen waren genomen, op 22 juni 1941 in het Rode Leger hadden gediend of vrijwillig hadden gecollaboreerd met de vijand, naar de Sovjet-Unie dienden te worden gerepatrieerd. Dat gedwongen repatriŽring van krijgsgevangenen in strijd was met internationaal recht en de Conventie van GenŤve werd indertijd wel door enkele juristen opgemerkt, maar genegeerd door de Amerikaanse en Britse overheden. Vlasovs eigen argument dat zijn bevrijdingsbeweging een politieke organisatie was wier leden niet volgens militair recht hoorden te worden berecht, maar recht hadden op politiek asiel, was aan dovemansoren gericht.

De meningen over Vlasov lopen nog altijd sterk uiteen. Voor velen staat buiten kijf dat hij een overloper, collaborateur en verrader was. Anderen maken bezwaar tegen deze drie stempels. Allereerst, zo stellen zij, deserteerde Vlasov niet; hij werd in een hopeloze militaire situatie krijgsgevangen gemaakt. Verder had Vlasov niet uit ideologische overtuigingen met de Duitsers samengewerkt. Hij had nooit zijn steun uitgesproken voor de nazi-ideologie; deze werd, hoewel indirect verwoord, zelfs verworpen. Vlasov gaf verscheidene malen openlijk aan geen loyaliteit jegens nazi-Duitsland te koesteren. Na de oorlog wilde hij net zo lief met de Amerikanen coŲpereren om zijn doelen te bereiken. De enige reden dat er met de Duitsers werd samengewerkt was het feit dat de Wehrmacht dezelfde vijand had, in staat was het ROA te bewapenen en in het oosten uitgestrekte gebieden bezette Ė de grootste bron van steun voor Vlasovs beweging. Ten slotte achten voorstanders het van belang om een nuance aan te brengen in de term Ďverraadí; de Russische bevrijdingsbeweging handelde uit antistalinistische overtuigingen en was dus trouw aan haar vaderland, alleen niet aan de regering. In dit licht bezien was Vlasov eerder een Charles de Gaulle of een Claus Schenk Graf von Stauffenberg dan een Vidkun Quisling.

Definitielijst

conferentie van Jalta
Conferentie tussen Churchill, Roosevelt en Stalin in Jalta op de Krim van 4 tot 11 februari 1945. Belangrijke besluiten werden genomen over de bezetting van Duitsland en de oprichting van de Verenigde Naties.
Conventie van GenŤve
De verzamelnaam voor vier verdragen die in Geneve zijn geformuleerd en die, onderdeel uitmakend van het internationaal recht, de rechtsregels bepaalt voor oorlogstijd. Deze verdragen hielden zich onder andere bezig met de behandeling van oorlogsslachtoffers en gewonde soldaten, de erkenning van het Rode Kruis als beschermd orgaan in oorlogstijd, rechtsregels bij oorlogen op zee, bescherming van krijgsgevangenen en burgers in oorlogstijd.
Divisie
Bestond meestal uit tussen de een en vier Regimenten en maakte meestal deel uit van een Korps. In theorie bestond een Divisie uit 10.000 - 20.000 man.
ideologie
Het geheel van beginselen en ideeŽn van een bepaald stelsel.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
Rode Leger
Leger van de Sovjetunie.
Sovjet-Unie
Sovjet Rusland, andere naam voor de USSR.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Naoorlogse arrestatiefoto van Vlasov
(Bron: publiek domein)


Vlasov (links) en andere ROA-generaals tijdens hun berechting in Moskou, 1946
(Bron: publiek domein)

Informatie

Artikel door:
Auke de Vlieger
Geplaatst op:
19-02-2017
Laatst gewijzigd:
19-04-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.