Atoombommen op Hiroshima en Nagasaki

Doelwitten

Japan in het defensief

In augustus 1944 werden de Marianen (een groep van vijftien eilanden, waaronder Guam, Tinian en Saipan) veroverd door de Amerikanen. De Japanse hoofdeilanden konden nu bereikt worden door de Amerikaanse Bomb Groups in de Pacific, die recent waren uitgerust met de B-29. De eerste aanvallen hadden nog niet het gewenste effect, maar toen op voorstel van de nieuwe opperbevelhebber Major General Curtis LeMay werd overgegaan op aanvallen vanaf relatief geringe hoogte met brandbommen op de Japanse steden, slaagde men erin om zware verliezen toe te brengen aan de bevolking en industrie.

Japan verloor steeds meer gebied in de Pacific. In 1945 werden de Filipijnen veroverd. In februari 1945 werd de slag om Iwo Jima verloren en in april landden de Amerikanen op Okinawa, op ongeveer 560 kilometer van de Japanse thuiseilanden. In oktober 1944 waren de Japanners overgegaan op een nieuwe aanvalsmethode. Hierbij lieten piloten hun vliegtuig voorzien van een bom op een Amerikaans marineschip neerstorten, om het te beschadigen of tot zinken te brengen. Deze zelfmoordaanvallen, die werden aangeduid als Kamikaze, schokten de Amerikanen. Het werd duidelijk dat de Japanners zich tot het laatst toe zouden blijven verzetten en dat hierbij geen enkele methode onbeproefd zou blijven.

Op 12 april 1945 overleed onverwachts Franklin Roosevelt. Hij werd opgevolgd door zijn vicepresident Harry Truman. Truman was op dat moment nog niet op de hoogte van het bestaan van het Manhattan Project. Pas op 25 april werd hij hier over ingelicht door zijn minister van oorlog Henri Stimson.

Op 8 mei capituleerde nazi-Duitsland. De oorlog in Europa was hiermee voorbij. Op dat moment werd definitief duidelijk dat van de Duitse plannen om een atoombom te ontwikkelen weinig terecht was gekomen. In 1942 had Albert Speer al verordonneert dat de ontwikkeling op een laag pitje diende te worden gezet, toen bleek dat het project lang zou gaan duren en dat het waarschijnlijk niet ging lukken om voor het einde van de oorlog een atoombom te ontwikkelen.

Keuze van doel

Begin 1945 toen duidelijk werd dat de atoombom bijna gereed was, werd onderzoek gedaan naar de beste manier waarop deze kon worden ingezet. Over het feit dat ze zou worden gebruikt bestond geen twijfel. Het was oorlog en de Verenigde Staten beschikte over het middel om deze snel te beŽindigen. Er werd in april 1945 een commissie gevormd, onder voorzitterschap van minister van oorlog Henri Stimson, die de aanbeveling deed dat de bom zonder voorafgaande waarschuwing zou worden ingezet tegen een doel in Japan.

Sommigen wetenschappers die waren betrokken bij het Manhattan Project pleitten ervoor dat er na een voorafgaande aankondiging een atoombom afgeworpen zou worden op een onbewoond gebied in de Stille Oceaan. Hun gedachte was dat als de Japanners zouden aanschouwen over welk verschrikkelijk wapen de Amerikanen beschikten, zij akkoord zouden gaan met een onvoorwaardelijke overgave. Dit idee werd echter verworpen. Allereerst hield men er rekening mee dat de bom niet zou werken, zodat van een proefexplosie om indruk te maken weinig terecht zou komen. Ook was men bang dat als de vooraf gewaarschuwde Japanners zouden weten waar de explosie zou plaatsvinden, zij hier geallieerde krijgsgevangenen zouden onderbrengen. Tevens zou bij een dergelijke handelwijze de verrassing van het nieuwe wapen teniet worden gedaan en betwijfelde men of er voldoende afschrikkend effect zou uitgaan van een dergelijke proefexplosie. Op 1 juni 1945 verklaarde Stimson tijdens een overleg met een aantal hoge militairen, onder wie Groves:
"Als we echt de overgave van de keizer en zijn adviseurs verwachten, moeten we ze een enorme klap toedienen, die een overtuigend bewijs vormt van onze kracht het keizerrijk te kunnen verwoesten. Een dergelijke harde klap zou vele malen meer het aantal levens redden van zowel Amerikanen als Japanners als het zou kosten."

In april 1945 gaf General George Marshall, de stafchef van het Amerikaanse leger, aan Groves de opdracht een aantal mogelijke doelwitten voor de atoombom uit te zoeken. Groves formeerde hierop een comitť met hemzelf als voorzitter. Op advies van dit comitť werd er gezocht naar een Japanse militaire installatie, die werd omringd door huizen en gebouwen die makkelijk vernietigd konden worden. De stad moest dermate groot zijn dat de aangerichte schade van de bom beperkt zou blijven tot de stad, zodat een goed inzicht in de vernietigingskracht van de bom kon worden verkregen.

Op 28 mei 1945 werden tijdens een vergadering vier steden in Japan aangewezen als doel: Kyoto, Hiroshima (een industrieel centrum met een grote haven), Niigata (een haven met staal- en aluminiumindustrie), Yokohama (een centrum van vliegtuig- en machine-industrie) en Kokura (een centrum van de munitie-industrie). Bombarderen met conventionele wapens van deze steden werd tot nader order verboden. Leslie Groves koos in eerste instantie voor de stad Kyoto, vooral vanwege de intelligentsia in de stad, die goed in staat zou zijn de kracht van de atoombom te begrijpen. Het bombarderen van Kyoto stuitte echter op weerstand van de minister van oorlog Henri Stimson. Hij voerde aan dat de stad Kyoto een grote religieuze betekenis voor de Japanners had. Ook had de stad een indrukwekkend historisch centrum, wat Stimson persoonlijk had aanschouwd op zijn huwelijksreis. Hij pleitte er dan ook voor dat de stad gespaard zou worden. Marshall deelde deze mening en Kyoto werd daarop verwijderd van de lijst.

Hiroshima

Het volgende doel op de lijst was de stad Hiroshima. Hiroshima had in augustus 1945 ongeveer 255.000 inwoners. De stad was gebouwd op zes eilanden. Aan drie kanten werd de stad omgeven door heuvels. 90 % van de dicht op elkaar gebouwde huizen was van hout geconstrueerd. Hiroshima had een grote haven en goed ontwikkelde industrie. Het was een belangrijk centrum van vliegtuig- en scheepsbouw. Het bedrijf Mitsubishi had meerdere fabrieken in de stad. In Hiroshima was tevens de Toyofabriek gevestigd. Hier werden per week 6000 geweren gemaakt. De stad functioneerde ook als een belangrijk bevoorradings- en communicatiepunt voor het Japanse leger en de marine.

Hiroshima werd verdedigd door 21 stukken luchtdoelgeschut van verschillend kaliber, meestal 2,8 of 3,1 inch. De stad was slecht voorbereid op een luchtaanval. Er waren onvoldoende schuilkelders. De brandweer was slecht geoefend en er stond te weinig druk op de brandkranen. Vanaf december 1944 begon men met de aanleg van brandgangen, waarvoor honderden huizen moesten wijken. Tot 6 augustus 1945 was de stad slechts sporadisch aangevallen. Op 19 maart 1945 gooiden vier Amerikaanse jachtbommenwerpers twee bommen af op de stad, waarbij twee doden vielen. Op 30 april liet een van zijn formatie afgedwaalde B-29 negen bommen op de stad vallen, waarbij tien personen om het leven kwamen. In Hiroshima bestond het hardnekkige gerucht dat de stad gespaard zou blijven voor Amerikaanse luchtaanvallen omdat in de Verenigde Staten woonachtige Japanners hier op hadden aangedrongen, of omdat de Amerikanen de stad na de oorlog wilden gebruiken als hoofdkwartier voor de bezettingstroepen. Een ander gerucht vertelde echter dat de stad gespaard bleef, omdat de Amerikanen iets speciaals voor Hiroshima in petto hadden.

In juni 1945 werd het Japanse garnizoen in de stad uitgebreid om het hoofd te kunnen bieden aan de verwachte geallieerde invasie op het Japanse thuiseiland Honshu. Het hoofdkwartier van het 2e legerkorps onder leiding van Veldmaarschalk Shunroku Hatta werd in het kasteel van de stad gevestigd. Ook de hoofdkwartieren van het 59ste leger en de 5de en 224ste divisie waren in de stad ondergebracht. In augustus waren in Hiroshima 40.000 soldaten en 5000 mariniers gelegerd. Ook had men aanstalten gemaakt met de vorming van een burgermilitie. In het kader hiervan werden vrouwen en ouderen getraind in het gebruik van bamboesperen in het gevecht. Om de verwachte vijandelijke invasie af te slaan, lagen er in de haven van Hiroshima tevens talloze kleine houten schepen die waren voorzien van een explosieve lading op de boeg. Bij een mogelijke aanval moesten deze vaartuigen de vijandelijke schepen rammen.

Nagasaki

Op 22 juli 1945 had Arnold een bespreking met Henri Stimson. Arnold opperde toen om als mogelijk doelwit voor de atoombom Nagasaki in plaats van Kyoto te kiezen. Dit was de eerste maal dat Nagasaki werd genoemd. Op 30 juli werd de stad definitief toegevoegd aan de lijst van mogelijke doelwitten. De stad had, net zoals Hiroshima, veel industrie en een grote haven. Mitsubishi had meerdere industriecomplexen in de stad, waar onder meer wapens, munitie, elektrische apparatuur, torpedoís en staal werden vervaardigd. Ook had het bedrijf hier een scheepswerf. In augustus 1945 telde de stad ongeveer 260.000 inwoners. Net zoals bij de meeste Japanse steden bestond de bebouwing grotendeels uit hout en papier. De Amerikanen waren er van op de hoogte dat er een krijgsgevangenenkamp in de stad was gevestigd. Er werd daarom overlegd of er afgezien moest worden van het bombarderen van Nagasaki. Uiteindelijk besloot Stimson om dit niet te doen. De stad werd wel laag op de lijst geplaatst.

Het krijgsgevangenenkamp in Nagasaki, Fukuoka 14B, lag 750 meter van het centraal station, in de buurt van de Urakami-rivier. Het kamp was in april 1943 ingericht voor de opvang van 300 geÔnterneerde militairen uit Nederlands-IndiŽ. Vlak na aankomst waren er al zeven gevangenen gestorven aan dysenterie door de slechte hygiŽnische omstandigheden tijdens het transport. De leefomstandigheden in het kamp zelf waren niet al te best. De voeding en de behuizing waren slecht en de gevangenen werden regelmatig mishandeld door hun Japanse bewakers. Het leven in het kamp was echter niet zo erg, als het regime waaraan de gevangenen hadden bloot gestaan tijdens het werk aan de Birma-Siam spoorlijn. In de koude winter van 1943-1944 stierven er tientallen Nederlanders als gevolg van longontsteking. De mannen moesten werken op de Mitsubishi scheepswerf op 3,5 km afstand van het kamp. Fukuoka 14B werd in juni 1944 uitgebreid om meer gevangenen te kunnen herbergen. Later werd een aantal weer op transport gesteld. Door gebrek aan grondstoffen werd het werk op de werf in het voorjaar van 1945 gestaakt. De mannen werden nu tewerkgesteld in de munitie- en motorenindustrie. De bevolking van het kamp bestond op 30 juni 1945 uit 201 personen: 153 Nederlanders, 19 Britten en 29 AustraliŽrs.

Ondanks het officiŽle verbod op conventionele bombardementen, werd Nagasaki in juli een aantal malen aangevallen door de USAAF. De grootste aanval vond plaats op 1 augustus 1945. Deze richtte behoorlijk wat schade aan. Over eventuele slachtoffers is niets bekend.

Definitielijst

divisie
Bestond meestal uit tussen de een en vier Regimenten en maakte meestal deel uit van een Korps. In theorie bestond een Divisie uit 10.000 - 20.000 man.
Hiroshima
Stad in Japan waar op 6 augustus 1945 de eerste atoombom op werd afgeworpen.
invasie
Gewapende inval.
kaliber
De inwendige diameter van de loop van een stuk geschut, gemeten bij de monding. De lengte van de loop wordt vaak aangegeven in het aantal kalibers. Zo is bv de loop van het kanon 15/24 24 ◊15 cm lang.
Kamikaze
Een kamikaze-piloot stortte zich met bommen aan boord op het vijandelijk doel, met name op Amerikaanse schepen. Men deed dit voor de goede zaak en een mooiere dood was niet denkbaar….. Enkele duizenden kamikaze-piloten vonden zo de dood.
Nagasaki
Japanse stad waarboven de VS op 9 augustus 1945 de tweede atoombom afgooide.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
Siam
Benaming van Thailand.
torpedo
Oorlogswapen, met van een explosieve lading voorzien sigaarvormig lichaam met een voortstuwings- en besturingsmechanisme, bestemd om na lancering via het water zijn weg te zoeken naar vijandelijke schepen en deze door een onderwaterexplosie uit te schakelen.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


De beroemde foto van het hijsen van de vlag op Iwo Jima.
(Bron: NARA, US National Archives)


Op KyushŻ island staan 52C Zeros klaar om een kamikaze aanval uit te voeren.
(Bron: Wikipedia)


General George Marshall (L) en Secretary of War Henry Stimson (R).
(Bron: Wikimedia)


De posities van Hiroshima en Nagasaki.
(Bron: Roger Paulissen, Go2War2.nl)

Informatie

Artikel door:
Wesley Dankers
Geplaatst op:
30-10-2015
Laatst gewijzigd:
20-08-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.