Joodse onderduikers in Oekra´ense grotten

Heden

Inhoudsopgave

Inleiding

In 1972 verbleef de Franse speleoloog Michel Siffre 205 dagen zonder onderbreking in een grot in Texas. Daarmee vestigde hij een officieel record, want niet eerder zou iemand zo lang aan ÚÚn stuk onder de grond geleefd hebben. Zo lang leven in voortdurende duisternis en isolatie, zonder besef van dag en nacht, vergt zowel geestelijk als lichamelijk een onvoorstelbaar doorzettingsvermogen. Toch zouden verschillende Joodse onderduikers tijdens de Tweede Wereldoorlog in Oekra´ne nog veel langer ononderbroken ondergronds geleefd hebben, namelijk 344 dagen. De Amerikaanse speleoloog Chris Nicola ontdekte hun opmerkelijke overlevingsverhaal.

Grot van de Priester

Het was in 1993, twee jaar na de val van de Sovjet-Unie, dat Chris Nicola als ÚÚn van de eerste Amerikanen onderzoek verrichtte in de ondergrondse wereld van Oekra´ne. In het westen van het voormalige Oostblokland bevinden zich zeven grote gipsgrotten waarin zich indrukwekkende kristallen gevormd hebben. De ervaren speleoloog bezocht drie van deze grotten, waarvan Ozerna (circa 450 kilometer ten zuidwesten van Kiev) als laatste. In de volksmond staat de grot bekend als Popowa Yama, oftewel Grot van de Priester. De ingang van het ondergrondse gangenstelsel, dat met een lengte van meer dan 124 kilometer het op veertien na grootste ter wereld is, bevond zich voorheen namelijk op het land van een lokale priester.

Boven de grond is er niets te zien van het gigantische ondergrondse labyrint. De ingang bevindt zich in een met onkruid begroeid zinkgat, te midden van uitgestrekte tarwevelden waarmee dit deel van Oekra´ne bezaaid is. Na afgedaald te zijn door een schacht die toegang geeft tot het ondergrondse gangenstelsel werd Nicola door lokale gidsen meegenomen naar een deel van de grot dat "Khatki" (klein huisje) genoemd wordt. Deze ruimte was slechts 370 meter verwijderd van het basiskamp van de speleologen, maar de weg ernaar toe was haast een doolhof. Om de weg gemakkelijk terug te kunnen vinden, plakten de grotonderzoekers om de 3 tot 5 meter roze stukjes plakband op de wand. Tot verbazing van de Amerikaan waren op deze moeilijk toegankelijke plaats onmiskenbare sporen van langdurige menselijke bewoning aanwezig.

Op de bodem trof hij oude schoenen en knopen aan. Een molensteen en deels intacte gemetselde muren bewezen hem dat het hier niet ging om achtergelaten spullen van collega-speleologen, die dit deel van de grot in 1963 in kaart brachten. Zijn gidsen vertelden hem dat hier tijdens de Tweede Wereldoorlog Joden ondergedoken hadden gezeten. Meer wisten ze niet. Benieuwd naar wat zich hier tijdens de oorlog precies had afgespeeld, ging Nicola bovengronds op onderzoek uit. Hij sprak verschillende bewoners in nabijgelegen plaatsen, maar duidelijkheid kon niemand hem geven. Er waren geruchten dat na de verdrijving van de Duitsers met modder bedekte mensen uit de grot gekropen waren. Er waren echter ook mensen die beweerden dat de Joden in de grot verdwenen waren en nooit meer werden teruggezien.

Op zoek naar overlevenden

Het verhaal van de Joodse onderduikers hield Nicola na zijn terugkeer in New York in zijn greep. Hij zou de daarop volgende jaren de grot verschillende malen bezoeken, maar het duurde nog tot 1997 voordat hij meer te weten kwam. Een lokale speleoloog vertelde hem toen dat hij in 1991 een Joodse familie uit Canada had begeleid bij een poging de grot te bezoeken. Zij zouden in 1943 en 1944 samen met andere families in de grot gewoond hebben. Hun onderduikersgemeenschap telde in totaal 38 personen, inclusief een tweejarig jongetje en een 75-jarige grootmoeder. Ze hadden ongeveer een jaar in de Grot van de Priester geleefd. Nicola werd nog verbaasder dan hij al was. Nooit eerder had hij gehoord dat mensen zolang zonder onderbreking onder de grond geleefd hadden.

Michel Siffre is met zijn verblijf van 205 dagen in de Midnight Cave in Texas officieel de recordhouder. De Fransman deed dit als experiment voor het Amerikaanse ruimte-instituut NASA, dat kennis wilde vergaren over de gevolgen van leven in isolatie. De combinatie van het ge´soleerde leven en het gebrek aan daglicht eiste zijn tol. Siffre was aan het einde van het experiment een psychisch gebroken man. Het duurde nog maanden voordat hij weer de oude was. Dat een groep ongetrainde burgers, zonder professioneel materieel (thermokleding, elektrische lampen, etc.) het record van Siffre ruimschoots overschreden had, was in de ogen van Nicola haast onmogelijk. De onderduikers hadden bovendien ook nog eens voedsel en brandstof moeten vergaren om de lange winter door te komen in een vijandige omgeving.

In een poging om in contact te komen met overlevenden of nabestaanden plaatste Nicola een oproep op zijn website. Vier jaar gingen voorbij zonder reactie, totdat hij in 2002 een e-mail ontving van iemand die schreef dat zijn schoonvader, Sol Wexler, ÚÚn van de overlevenden was. Het contact met deze overlevende was snel gelegd, want hij woonde eveneens in New York, niet zo ver weg van Nicola. Hij was de enige van zijn gezin die de oorlog overleefde, maar vertelde dat er andere overlevenden waren in Florida en Canada. Het ging om kinderen en kleinkinderen van zijn moeders zus, Esther Stermer. Na hen allemaal ontmoet en gesproken te hebben, werd het Nicola duidelijk hoe het hen gelukt was om zo lang onder de grond te overleven. Zijn ontzag voor deze prestatie werd alleen maar groter.

Definitielijst

Sovjet-Unie
Sovjet Rusland, andere naam voor de USSR.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Het zinkgat waarin de ingang van de Grot van de Priester zich bevindt.
(Bron: Andrßs Hegedűs / Panoramia)


De Amerikaanse speleoloog Chris Nicola. Na zijn eerste bezoek aan de Grot van de Priester liet het verhaal van de onderduikers hem niet los.
(Bron: Magnolia Pictures)

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
06-11-2015
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŰn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.