François van 't Sant in Londen

Inleiding

Inhoudsopgave

Deze bijdrage is van Sytze van der Zee. In november 2015 verscheen bij uitgeverij De Bezige Bij zijn boek "Harer Majesteits loyaalste onderdaan - François van ’t Sant (1883-1966)". In de hier volgende tekst vertelt hij over de Londense periode van deze belangrijke vertrouweling van koningin Wilhelmina.

De brief van François van 't Sant waarin hij in april 1947 koningin Wilhelmina schreef dat oud-premier Pieter Sjoerds Gerbrandy later die maand samen met Erik Hazelhoff Roelfzema een staatsgreep wilde plegen, werd eind november 2015 in vrijwel alle kranten en op radio en televisie breed uitgemeten. De onthulling haalde zelfs het NOS-Journaal van acht uur. Een publiciteitsmedewerkster van uitgeverij De Bezige Bij had bijgehouden hoelang mijn boek Harer Majesteits loyaalste onderdaan in beeld was geweest. 'Zes secondes,' stelde ze tevreden vast. 'Daar kan je niet tegenop adverteren.'

Maar het boek gaat over meer, meer dan alleen over het plan voor een staatsgreep. Het gaat ook over de jeugd van Van 't Sant. Verder zijn rol gedurende de Eerste Wereldoorlog. Zijn pogingen als vertrouwensman van koningin Wilhelmina haar overspelige echtgenoot, prins Hendrik, enigszins in toom te houden. Zijn vlucht met haar voor de Duitsers naar Londen. Zijn functioneren in de Greet Hofmansaffaire als adviseur van koningin Juliana en prins Bernhard. Met name zijn verblijf tijdens de Tweede Wereldoorlog in de Britse hoofdstad komt in deze biografie uitgebreid in meer dan honderd pagina's aan de orde.

Die episode begint met zijn vertrek op de ochtend van maandag 13 mei 1940 in het gevolg van de koningin naar Hoek van Holland, waar het gezelschap zich op de Britse torpedobootjager H.M.S. Hereward inscheepte. Op dat tijdstip was Van 't Sant raadadviseur aan het ministerie van Justitie, belast met de veiligheid van de koningin. Hij vervulde deze functie, nadat hij zich eind 1934 gedwongen had gezien vanwege de zogeheten Elisabeth le Roi-zaak als hoofdcommissaris van politie in Den Haag ontslag te nemen. Al heette het officieel 'om gezondheidsredenen'.

Bij die affaire ging het kort samengevat om de vraag wie de vrouw, die door Van 't Sant Elisabeth le Roi werd genoemd, zwanger had gemaakt: de Nederlandse gezant in Brussel, jhr. Carel van Vredenburch, of prins Hendrik? En of Van 't Sant de 40.000 gulden die de familie van de inmiddels overleden gezant hem als zwijggeld had gegeven, in eigen zak zou hebben gestoken. Hoezeer hij toen het vertrouwen van de vorstin genoot, blijkt uit het feit dat hij direct na zijn ontslag haar veiligheidsadviseur werd. En ook tijdens de oorlog zou Wilhelmina hem altijd de hand boven het hoofd houden, in weerwil van alle aantijgingen, verdachtmakingen en roddels die al die jaren over hem de ronde bleven doen.

In Harwich had Van 't Sant amper een voet aan wal gezet of een functionaris van de Britse inlichtingendienst, de Secret Intelligence Service ofwel MI6, klampte hem aan. Sinds het begin van de Eerste Wereldoorlog, toen hij als hoofd van de rivierpolitie in Rotterdam de liaison was met de Nederlandse militaire inlichtingendienst GS III, had hij een hechte relatie opgebouwd met de chef de bureau van MI6 in de havenstad, Richard Bolton Tinsley. In januari 1920 werd hij hiervoor beloond met een hoge Britse onderscheiding: Commander of the Most Excellent Order of the British Empire of the Fourth Class.

Toen de Duitsers in mei 1940 Nederland de oorlog verklaarden, memoreerden zij in een bijlage, Anlage des Reichsinnenministers, Van 't Sants banden met MI6. Hij zou toen niet alleen geld van de Britten hebben aangenomen, ook zou hij volgens de bijlage als 'vertrouweling van de Hollandse prins-gemaal Hendrik der Nederlanden' hem in contact hebben gebracht met MI6: 'De steun voor de kostbare levensstijl van de prins-gemaal met geld van de Britse inlichtingendienst vormde dan de laatste garantie voor het wrijvingsloos functioneren van deze dienst in het "neutrale Holland".'

Definitielijst

Eerste Wereldoorlog
Ook wel Grote Oorlog genoemd, conflict dat ontstond na een groei van het nationalisme, militarisme en neo-kolonialisme in Europa en waarbij twee allianties elkaar bestreden gedurende een vier jaar durende strijd, die zich na een turbulent begin, geheel afspeelde in de loopgraven. De strijdende partijen waren Groot-Brittannië, Frankrijk, Rusland aan de ene kant (de Triple Entente), op den duur versterkt door o.a. Italië en de Verenigde Staten, en Duitsland, Bulgarije, Oostenrijk-Hongarije en het Ottomaanse Rijk aan de andere kant (de Centrale Mogendheden of Centralen). De strijd werd gekenmerkt door enorme aantallen slachtoffers en de inzet van vele nieuwe wapens (vlammenwerpers, vliegtuigen, gifgas, tanks). De oorlog eindigde met de onvoorwaardelijke overgave van Duitsland en zijn bondgenoten in 1918.
staatsgreep
Poging om met geweld de macht in de staat over te nemen.
torpedobootjager
(Engels=destroyer) Zeer lichtgebouwd, snel en wendbaar oorlogsschip, bestemd om door verrassingsaanvallen grote vijandelijke schepen met de torpedo tot zinken te brengen.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


François van ’t Sant, hoofdpersoon in het boek "Harer majesteits loyaalste onderdaan" van Sytze van der Zee.


De koninklijke familie: prins Hendrik, koningin Wilhelmina en prinses Juliana.
(Bron: STIWOT Archief)


De HMS Hereward, waarmee koningin Wilhelmina en haar gevolg naar Engeland werden gebracht.
(Bron: Publiek domein)

Informatie

Artikel door:
Sytze van der Zee
Geplaatst op:
07-01-2016
Laatst gewijzigd:
17-01-2016
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.