Odyssee en ondergang van de Ombilin

Introductie

Inhoudsopgave

Op 12 december 1942 werd het stoomschip Ombilin van de Nederlandse Paketvaart Maatschappij, na een langdurige en avontuurlijke reis, getorpedeerd door de Italiaanse onderzeeboot Enrico Tazzoli. De bemanning van het Nederlandse schip overleefde de ondergang van de Ombilin en kon na vele omzwervingen aan boord van andere schepen de geallieerden verder van dienst zijn. De kapitein en de eerste machinist van de Ombilin werden gevangen genomen door de Italianen en kwamen pas in april 1945 vrij. Dit verhaal schetst een duidelijk beeld van de vele gevaren waaraan de bemanningsleden van koopvaardijschepen tijdens de Tweede Wereldoorlog blootgesteld werden.

Introductie van een koopvaardijschip

Het stoomschip Ombilin werd in 1914 voor de Nederlandse Paketvaart Maatschappij (KPM) op stapel gezet bij de Nederlandsche Dok en Scheepsbouw Maatschappij (NDSM) te Amsterdam. De KPM was een Nederlandse rederij die statutair gevestigd was in Amsterdam, maar een operationeel hoofdkantoor had te Batavia op Java in Nederlands Oost-IndiŽ. De maatschappij onderhield vooral scheepsverbindingen in en vanuit de Nederlandse kolonie. De Ombilin werd eigenlijk gebouwd voor kolenvervoer, maar was tevens geschikt voor het transporteren van andere stortgoederen en zelfs stukgoed. Het schip werd in 1916 toegevoegd aan de vloot van de KPM. Met een waterverplaatsing van 5.658 ton was de Ombilin in die tijd een redelijk groot schip, maar het beschikte slechts over een enkele triple expansie stoommachine van Werkspoor, die een machinevermogen kon genereren van zo`n 2.200 pk. De maximale snelheid van de geklonken, stalen kolenlader, die een lengte van 128,1 meter, een breedte van 16,5 meter en een diepgang van 7,41 had, bedroeg dan ook slechts tien knopen.

In 1916 was de Ombilin het grootste kolenschip van de KPM en het eerste schip dat voorzien was van zogenaamde topzij-tanks. Hierdoor kon het schip sneller geladen en gelost worden. Het ss Ombilin had een beperkte faciliteit voor passagiers, zoals gewoon was in die tijd. In 1937 werd het schip overigens voorzien van een luxe accommodatie voor vier salonpassagiers. In februari 1916 verliet het nieuwe stoomschip de haven van IJmuiden en zette koers naar Nederlands Oost-IndiŽ. Tussen de beide wereldoorlogen was het ss Ombilin actief als kolen- en stortgoederentransporteur in Nederlands Oost-IndiŽ. Al die jaren voer het schip onder een gelukkig tropengesternte.

Op 7 december 1941 maakte de Japanse marine een eind aan deze periode van voorspoed. Op die dag vielen zij de Amerikaanse vlootbasis Pearl Harbor aan en verlamden de Amerikaanse Pacifische vloot. Drie dagen later werden bij het schiereiland van Malakka, het huidige vaste land van MaleisiŽ, de Britse slagschepen HMS Prince of Wales en HMS Repulse door Japanse vliegtuigen tot zinken gebracht. Op 11 januari begon het Japanse leger de eerste eilanden van Nederlands Oost-IndiŽ te veroveren. In de nacht van 27 op 28 februari werd de gecombineerde vloot van de Amerikanen, Britten, Nederlanders en AustraliŽrs verpletterend verslagen tijdens de Slag in de Javazee. Hierna was Java, als laatste geallieerde bolwerk in de Nederlandse kolonie, aan de Japanse veroveraars overgeleverd. Reeds op 8 maart 1942 moest de Nederlandse opperbevelhebber, luitenant-generaal H. ter Poorten, de nederlaag onder ogen zien en ondertekende hij de capitulatie. Singapore was als belangrijkste Britse bolwerk al op 15 februari gevallen. De Japanse ĎBlitzkriegí had er binnen drie maanden voor gezorgd dat vrijwel geheel Zuidoost-AziŽ bezet was door het Land van de Rijzende Zon. Het ss Ombilin had de archipel tegen die tijd echter al lang verlaten.

Dit artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd in het tijdschrift Wereld in Oorlog. Wereld in Oorlog vertelt opmerkelijke, aangrijpende en dramatische verhalen achter belangrijke gebeurtenissen, ontwikkelingen en militaire operaties in de recente oorlogsgeschiedenis. Het accent ligt daarbij op de Eerste en Tweede Wereldoorlog.

Definitielijst

Blitzkrieg
De Nederlandse betekenis van dit Duitse woord is 'bliksemoorlog'. Zeer snel verlopende veldtocht. In tegenstelling tot een loopgravenoorlog is de Blitzkrieg erg snel en beweeglijk. Lucht- en grondstrijdkrachten werken nauw samen. Voor het eerst toegepast door de Duitsers (september 1939 in Polen)
capitulatie
Overeenkomst tussen strijdende partijen met betrekking tot de overgave van een land of leger.
kolonie
Overzees gebiedsdeel.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Het ss Ombilin tijdens een proefvaart in februari 1916.
(Bron: Maritiem Digitaal)


Het KPM vrachtschip Ombilin in Nederlands Oost-IndiŽ.
(Bron: Maritiem Digitaal)


Het luxe interieur van de Ombilin.
(Bron: Maritiem Digitaal)

Informatie

Artikel door:
Peter Kimenai
Geplaatst op:
02-03-2016
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.