Bayer, Hans

Bij de Propagandakompanien

Kriegsberichter

In het jaar van Bayers afstuderen pakten donkere wolken zich samen boven Europa. Duitse troepen waren in 1938 zowel Oostenrijk als het Sudetenland in TsjechiŽ binnengevallen, gevolgd door de annexatie van de rest van TsjechiŽ in het daaropvolgende jaar. Daarmee was Hitlers honger naar gebiedsuitbreiding nog lang niet gestild en Duitse mannen werden in groten getale opgeroepen om in dienst van de Wehrmacht te treden. Bayers oproep volgde enkele maanden na het behalen van zijn doctoraat. Hij volbracht zijn basistraining bij Nachrichtentruppe 25 in Cannstatt en werd vlak voor de Duitse inval in Polen in september 1939 overgeplaatst naar Nachrichten-Abteilung 178. Als lid van deze eenheid was Bayer betrokken bij de installatie van telefoonverbindingen aan de Duits-Franse grens. Na de Franse capitulatie op 22 juni 1940 maakte hij met zijn eenheid onderdeel uit van het bezettingsleger in Frankrijk.

Tot het einde van de oorlog dienen als gewone soldaat was niet wat Bayer wilde. Al in 1939 had hij zich aangemeld voor de Propagandakompanien (PK) van de Wehrmacht. Deze compagnieŽn waren in 1938 voor het eerst ingezet bij de inval in het Sudetenland en hadden als voornaamste doel om verslag te doen van de Duitse krijgshandelingen. Bij de invasie van Polen telde het Duitse leger dertien van zulke eenheden, waarvan er zeven onderdeel uitmaakten van het Heer (landmacht), vier van de Luftwaffe en twee van de Kriegsmarine. Vanaf 1940 beschikte ook de Waffen-SS over een eigen Propagandakompanie. De leden van deze eenheden, Kriegsberichter (oorlogscorrespondenten), hielden zich bezig met het verslaan van de oorlog via krantenartikelen, radioverslagen, foto’s, filmopnamen en tekeningen. Hun werk werd verspreid onder fronttroepen en ook aan het thuisfront, nadat het eerst door het opperbevel aan militaire censuur was onderworpen en door het propagandaministerie van Joseph Goebbels aan politieke censuur. De eenheden stonden weliswaar onder militair bevel, maar het waren Goebbels en zijn medewerkers die individuele correspondenten voordroegen en specifieke propaganda-opdrachten gaven.

Aanvankelijk werd Bayers aanmelding geweigerd, maar in oktober 1940 volgde alsnog zijn overplaatsing naar de PK. Op 11 oktober 1940 begon hij zijn opleiding in de Propaganda-Ersatz-Abteilung in Potsdam. Terwijl oorlogscorrespondenten die tegenwoordig embedded opereren slechts optrekken met een militaire eenheid maar er geen deel van uitmaken, waren Kriegsberichter gewapende militairen die zelf ook onderdeel uitmaakten van het leger. “De PK-man is geen verslaggever in de gebruikelijke zin, maar een soldaat”, aldus Joseph Goebbels. “Naast pistolen en handgranaten draagt hij nog andere wapens: de filmcamera, het fototoestel, het tekenpotlood of het schrijfblok.” Onderdeel van de opleiding was dus ook militaire training, naast lessen over de taken van de propagandacompagnieŽn en het effect van propaganda. “De propaganda trekt aan een snoertje en je hebt wat je wilt, verachting of haat, of ongeremd enthousiasme of verontwaardiging”, zo schreef Bayer tijdens zijn training in een brief aan zijn vriendin.

Getto van Warschau

Het echte werk als Kriegsberichter begon voor Hans Bayer op 19 januari 1941, toen hij arriveerde bij Propagandakompanie 689, die sinds eind 1940 gestationeerd was in Warschau na eerder deelgenomen te hebben aan de invasie van Polen en in 1940 actief te zijn geweest in Frankrijk. PK 689 hield zich in de Poolse hoofdstad vooral bezig met het verzorgen van theater-, bioscoop- en gezelschapsavonden voor Duitse militairen. Daarnaast werden publicaties, waaronder antisemitische, in het Pools verspreid onder de lokale bevolking en werd de krant Der Stosstrupp uitgegeven, die gratis uitgedeeld werd aan soldaten. Bayers eerste opdracht voor de compagnie bestond echter uit het schillen van aardappelen, waarmee hij als oorlogscorrespondent in spe vanzelfsprekend niet gelukkig was. Al spoedig debuteerde hij echter als verslaggever met een artikel in Der Stosstrupp van 5 februari 1941 over de ongemakken van het dragen van soldatenlaarzen. Latere stukken van hem over de superioriteit van de Duitse beschaving ten opzichte van de Poolse vonden meer aansluiting bij de nazi-ideologie.

Bayers eenheid was gelegerd in de wijk Wola, waar zich ook een deel van het in november 1940 opgerichte Joodse getto bevond. Op het moment van afgrendeling van de rest van de stad verbleven hier ongeveer 380.000 Joden, een aantal dat in mei 1941 zou oplopen tot 445.000. Met een extreem hoge bevolkingsdichtheid en zeer beperkte voedselrantsoenen waren de levensomstandigheden erbarmelijk en lag het sterftecijfer hoog. In april 1941 kreeg PK 689 opdracht om over deze erbarmelijke plek verslag uit te brengen. Door collega’s van Bayer werden er foto’s en filmopnamen gemaakt. Zelf bezocht hij het getto tussen 25 april en 8 mei zeven keer, op 1 mei vergezeld door Benyamin Zabludovsky, een lid van de Joodse ńltestenrat (ouderenraad) die hem rondleidde. Drie artikelen schreef hij over het getto, die allemaal in mei gepubliceerd werden. Eťn van de artikelen waaraan hij bijdroeg was de fotoreportage “Juden unter sich”, een stuk vol antisemitische vooroordelen, zoals de beschuldiging dat Joden ziekteverspreiders zijn. In hoeverre deze teksten letterlijke vruchten zijn van de pen van Bayer is onduidelijk; zijn naam werd niet bij het artikel afgedrukt en mogelijk hebben redacteuren van het propagandaministerie de tekst flink geredigeerd.

Definitielijst

Abteilung
Maakte meestal deel uit van een Regiment en bestond uit een aantal Kompanien. De Abteilung was de kleinste eenheid die individueel kon opereren en zichzelf kon handhaven. In theorie bestond een Abteilung uit 500 - 1.000 man.
capitulatie
Overeenkomst tussen strijdende partijen met betrekking tot de overgave van een land of leger.
getto
Grotendeels van de buitenwereld afgescheiden stadswijk voor Joden. Het aanstellen van getto's had als doel om Joden uit het dagelijkse leven te weren. Vanuit getto's konden Joden bovendien gemakkelijker gedeporteerd worden naar de concentratie- en vernietigingskampen. Ook bekend als 'Judenviertel' ofwel 'Joodse wijk'.
ideologie
Het geheel van beginselen en ideeŽn van een bepaald stelsel.
invasie
Gewapende inval.
Kriegsmarine
Duitse marine, naast de Heer en de Luftwaffe onderdeel van de Duitse Wehrmacht.
Luftwaffe
Duitse luchtmacht.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
propaganda
Vaak misleidende informatie die gebruikt wordt om aanhangers / steun te winnen. Vaak gebruikt om ideele en politieke doelen te verwezenlijken.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Een radioverslaggever doet verslag aan het front, december 1940.
(Bron: Bundesarchiv, Bild 183-L15659 / CC-BY-SA 3.0)


Een cameraman van een Propagandakompanie maakt opnamen aan boord van een Luftwaffe-vliegtuig.
(Bron: Bundesarchiv, Bild 146-2007-0201 / Sperling / CC-BY-SA 3.0)


Luidsprekerwagen van de Propagandakompanien aan het front in 1939.
(Bron: Bundesarchiv, Bild 101I-036-0175-16 / Harren / CC-BY-SA 3.0)


Een stervend kind ligt op straat in het getto van Warschau.
(Bron: Bundesarchiv, Bild 101I-134-0771A-39 / Zermin / CC-BY-SA 3.0)

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
21-02-2017
Laatst gewijzigd:
02-03-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.