Bayer, Hans

Aan het Oostfront

Inval in de Sovjet-Unie

Vanaf het moment dat Duitse troepen op 22 juni 1941 de Sovjet-Unie binnenvielen, werd het belang van de Propagandakompanien alleen maar groter. De oorlog werd door de nazi’s voorgesteld als een onvermijdelijke strijd op leven en dood tegen de ultieme vijand in de vorm van het bolsjewisme. Reportages over de Duitse raciale superioriteit, de successen van de Wehrmacht en de heroïsche daden van individuen aan het front moesten Duitse militairen en burgers overtuigen van het belang van de strijd en de Duitse overwinning. Omstreeks 1942 was het aantal Kiegsberichter opgelopen tot circa 15.000 man, die verdeeld waren over dertig propagandacompagnieŽn. Tot 1945 produceerden ze in totaal 80.000 pagina’s reportages, 5 miljoen meter filmopnamen en 3 miljoen foto’s.

Een dag voor de Duitse aanval op de Sovjet-Unie werd Bayers PK 689 ingedeeld bij het 4. Armee van Generalfeldmarschall GŁnther von Kluge dat als onderdeel van Heeresgruppe Mitte deelnam aan de opmars richting Moskou. Bayer en zijn collega’s van het eerste peloton deden verslag van diverse gevechten, onder andere bij Brest-Litovsk, Bialystok, Minsk, Gomel, Mogilev, Smolensk en Bryansk. Bayer schreef over de vlotte opmars van het Duitse leger, die als gevolg van herfstregens en de slechte voorbereiding op de vroeg ingevallen kou van de Russische winter in december 1941 echter tot stilstand kwam op ongeveer zestig kilometer voor de Sovjet-hoofdstad. Vanaf dat moment richtte Bayer zich in zijn stukken op het alledaagse leven van soldaten, het leven van de lokale bevolking onder de Duitse bezetting en heldendaden van individuele militairen en divisies. Hij zweeg over de misdaden die aan het Oostfront werden begaan tegen krijgsgevangenen, Joden en (vermeende) partizanen. Zijn teksten werden gepubliceerd in legerkrant Der Stosstrupp en diverse andere kranten binnen het Rijk.

Met het artikel “Urlaub auf Probe” behaalde Bayer zijn grootste succes als Kriegsberichter. Het satirische stuk ging over het fictieve personage Alois Hinterhuben, een in de strijd geharde Duitse Oostfrontsoldaat die tijdens zijn verlof door zijn ruwe manieren zijn medemens tot overlast is. Oorspronkelijk schreef Bayer de tekst ter gelegenheid van de viering van de jaarwisseling van 1941-1942, maar zijn superieuren gaven geen toestemming voor publicatie. Het circuleerde echter al onder soldaten en werd in februari 1942 voor het eerst anoniem gepubliceerd in de frontkrant Das Neueste. Later werd het ook in andere kranten afgedrukt, waaronder in Der Stosstrupp en diverse kranten in het Rijk. Bayers humoristische kijk op een voor velen herkenbaar onderwerp als de verruwing van mannen aan het Oostfront sloeg aan bij de lezers. Inmiddels bekend als de schrijver van de tekst, vormde het zijn doorbraak bij een groter publiek.

Verharding aan het front

Met de rang van SonderfŁhrer en een armband met de tekst “Kriegsberichter” onderscheidden Kriegsberichter zich van gewone soldaten, maar aan het front bleef het oorlogsgeweld hen niet bespaard. “De nieuwe Duitse oorlogsverslaggever is geen gast, maar een meestrijdende kameraad van de troepen”, zo luidden de woorden van Generalmajor Hasso von Wedel, de chef van de afdeling Wehrmachtpropaganda bij het Oberkommando der Wehrmacht in Berlijn. Dat gold ook voor Bayer, want hij en zijn eenheid droegen ook militair gezien hun steentje bij. Vanwege zijn deelname aan de strijd bij Gomel en in de omgeving van Mogilev werd hij op augustus 1941 onderscheiden met het Eiserne Kreuz II. Klasse. Enkele dagen na het begin van de invasie van de Sovjet-Unie, op 25 juni 1941, nam zijn compagnie deel aan de zuivering van een bos bij Roezjany/Ruzhany in Wit-Rusland, waarbij verschillende militairen uit het Rode Leger krijgsgevangen genomen werden. Drie van hen waren gewond en werden in opdracht van de commandant van PK 689 geŽxecuteerd, ondanks dat al begonnen was met het vervoeren van de gewonden op provisorische brancards van boomtakken.

Hoewel Bayer het bovenstaande voorval niet vermeldde in zijn dagboek, blijkt uit andere aantekeningen onmiskenbaar dat de wreedheid van de strijd niet aan hem voorbij ging. “De oorlog is een verschrikkelijk inferno en het is moeilijk om er volop bij betrokken te zijn zonder je handen vuil te maken”, zo tekende hij in 1941 op. In juli 1941 beschreef hij zijn verbazing over “hoe koelbloedig en hard je kunt handelen als het noodzakelijk is.” Ondanks dat hij “omwille van de mensheid” wenste dat de oorlog snel afgelopen was, erkende hij in augustus 1941 echter dat de blootstelling aan gevaar voor hem ook aanlokkelijk was. “Deelnemen aan een aanval, een verkenningsoperatie of meevaren op een rubberen boot is mooi om mee te maken.” Bewust van de risico’s was hij zich terdege, want op dezelfde dag dat zijn compagnie drie gewonde krijgsgevangenen executeerde, sneuvelde ook een pelotonsgenoot van hem, cameraman Rolf Carl. Hij was ťťn van de 546 PK-leden die tot oktober 1943 omkwamen. Zelf ontsnapte Bayer in oktober 1941 ternauwernood aan executie, na 32 uur lang krijgsgevangene van de Sovjets geweest te zijn. Met twee anderen wist hij te ontsnappen en terug te keren naar zijn eenheid.

Gedurende het eerste half jaar van de strijd in de Sovjet-Unie was Bayer geschokt door de armoede en ellende onder de lokale bevolking die hij toeschreef aan het bolsjewisme. In een artikel van 27 juni 1941 beschreef hij hoe etnische Duitsers en Roethenen (de benaming van de bevolking van grofweg Oekraïne en Wit-Rusland) jarenlang onderdrukt waren door “bolsjewieken en politieke commissarissen”, die hij zonder uitzondering als Joden beschouwde. Hij benadrukte hoe blij de bevolking was bij het arriveren van de Wehrmacht, die beschouwd werd als de bevrijder. Met erbarmelijke omstandigheden kregen Bayer en zijn collega’s zelf ook te maken gedurende het najaar van 1941. Ze leden onder de slechte bevoorrading, de voortdurende slagregens en de winterse kou. Een artikel van Bayer van 4 september 1941, waarin hij zijn lof uitte over de bevoorrading van het leger door de veldkeukens en bakkerij- en slagerij-compagnieŽn, was bedoeld om geruchten aan het thuisfront over de slechte voedselvoorziening aan het front de kop in te drukken, maar in werkelijkheid leden Duitse soldaten honger.

Definitielijst

Armee
Bestond uit meestal tussen de drie en zes Korps en andere ondergeschikte of onafhankelijke eenheden. Een Armee was ondergeschikt aan een Heeresgruppe of Armeegruppe en had in theorie 60.000 - 100.000 man.
Heeresgruppe
Was de grootste Duitse grondformatie en was direct ondergeschikt aan het OKH. Bestond meestal uit een aantal Armeen met weinig andere direct ondergeschikte eenheden. Een Heeresgruppe opereerde in een groot gebied en kon een paar 100.000 man groot worden.
invasie
Gewapende inval.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
Rode Leger
Leger van de Sovjetunie.
Sovjet-Unie
Sovjet Rusland, andere naam voor de USSR.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Fragment van een voorpagina van legerkrant Der Stosstrupp, waarin meerdere artikelen van Bayer gepubliceerd werden.
(Bron: DHM)


Hasso von Wedel in 1938, tijdens de oorlog chef van de afdeling Wehrmachtpropaganda bij het Oberkommando der Wehrmacht in Berlijn.
(Bron: Bundesarchiv, Bild 146-2002-005-22A / Stiehr / CC-BY-SA 3.0)




Propaganda waarin een Kriegsberichter wordt neergezet zoals Goebbels hem graag zag: een met de fronttroepen meestrijdend verslaggever.
(Bron: STIWOT)

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
21-02-2017
Laatst gewijzigd:
03-06-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.