Bayer, Hans

Kerend tij aan het front

De Duitse opmars komt tot stilstand

Nadat de opmars van het Duitse leger voor Moskou tot stilstand gekomen was, riep Bayer in een artikel van 6 januari 1942 in het Stuttgarter Neues Tagblatt lezers op om verbonden te blijven met soldaten aan het front door hen brieven te sturen. Diezelfde maand keerde hij tijdelijk terug naar Duitsland voor een door het propagandaministerie georganiseerde lezingentour langs lokale partijbureaus en militaire scholen. Op 22 januari 1942 hield hij een toespraak over de militaire campagne in de Sovjet-Unie voor medewerkers van een wapenfabriek in Teltow, vlakbij Berlijn. Over dit bezoek publiceerde hij op 24 mei 1942 een artikel waarin hij opnieuw de verbondenheid tussen het front en het thuisfront benadrukte. De dwangarbeiders die in de fabriek tewerkgesteld waren, liet hij ongenoemd.

Na in maart 1942 door het propagandaministerie genoemd te zijn als "één van de beste schrijvende journalisten", volbracht Bayer in april 1942 een cursus voor oorlogscorrespondenten eveneens als één van de beste. In mei keerde hij terug naar zijn compagnie aan het Oostfront, waar hij het bevel kreeg over een bataljon. Op 20 juli ontving hij de Ostmedaille, een onderscheiding voor burgers en militairen die van 15 november 1941 tot 15 april 1942 dienst deden aan het Oostfront. Zijn verblijf aan het front was van korte duur, want in augustus 1943 raakte hij besmet met geelzucht en werd hij overgebracht naar het militair hospitaal Bühlerhöhe in het Zwarte Woud. Na hersteld te zijn volgde hij in 1943 een cursus aan de Kriegsschule Potsdam. In de zomer van 1943 werd hij gepromoveerd tot Leutnant en overgeplaatst naar Propagandakompanie 670 in Kiev in Oekraïne ter versterking van de redactie van de legerkrant Der Sieg.

Bayer verbleef slechts kort in Kiev, want al na een maand werden de redactie en productie van de krant naar Warschau verplaatst. Dit was vanwege de opmars van het Rode Leger, dat op 6 november 1943 de stad heroverde. Bayer was blij weer terug te zijn in Warschau: hij bezocht theatervoorstellingen en concerten en ontmoette oude bekenden. Op de redactie van Der Sieg verving hij de hoofdredacteur als die afwezig was. In zijn bijdragen concentreerde hij zich veelal op vervolgverhalen en humoristische verhalen, stadsportretten en artikelen over Duitse denkers en dichters. Politieke artikelen liet hij over aan collega’s, hoewel hij in zijn eerste artikel als plaatsvervangend hoofdredacteur soldaten wel opriep vol te houden. In augustus 1944 volgde tot Bayers blijdschap zijn promotie tot hoofdredacteur. De hoofdredactionele columns die hij schreef lagen meer in lijn met de nazi-ideologie. Zo riep hij soldaten op er alles aan te doen om het thuisland te beschermen en uitte hij lof voor de afschaffing van arbeidstijden in de oorlogsproductie, wat hij ook aan het front wilde doorvoeren.

Opgejaagd als konijnen

Enkele dagen voor het uitbreken van de Poolse opstand in Warschau op 1 augustus 1944 verhuisde Bayer met zijn redactie naar het oostelijker gelegen Lodz, door de Duitsers Litzmannstadt genoemd. Toen het ook daar in december 1944 te heet onder de voeten werd vanwege het oprukkende Sovjetleger zette de redactie van Der Sieg haar werkzaamheden voort aan boord van een zogenoemde Druckereizug (drukkerijtrein), die compleet uitgerust was met alles wat nodig was om een krant uit te geven. Aan boord was het echter behelpen. Bayer voelde zich "in deze nauwe ruimte en onder voortdurende observatie als in een gevangenis", zo schreef hij op 1 januari 1945. De treinreis ging in noordelijke richting met als eerste bestemming Soldau (Dzia³dowo in het huidige Noord-Polen). Vervolgens volgde de trein een grillige route door Oost- en West-Pruisen die Bayer en zijn collega’s, met een omweg via onder andere Bütow (Bytów) en Neustadt (Wejherowo), in de wijk Neufahrwasser (Nowy Port) van havenstad Danzig (Gdañsk) bracht, de eindbestemming van de reis.

Gedurende de treinreis van in totaal ongeveer 500 kilometer was Bayer getuige van lange, troosteloze colonnes van voor het Rode Leger vluchtende burgers die zich een weg baanden door de vrieskou. "Nu zijn het onze eigen landgenoten die buiten als een grote begrafenisprocessie voorbij lopen", zo schreef hij op 16 januari 1945 in zijn dagboek. "Niets is voor hen voorbereid. Het gold immers als defaitisme als je je op het slechtste voorbereidde. Het is echter geschied. Het Oostfront is ineengestort, erger dan zelfs de meest pessimistische zielen zich konden bedenken. We werden opgejaagd als konijnen." Op een brug over de Weichsel was Bayer op 24 januari getuige van een afschuwelijk tafereel. Een vrouw stond besluiteloos op de brug, alsof ze zelfmoord overwoog. In twee pakketten die ze onder haar armen droeg, zaten de bevroren lichamen van haar tweeling, die ze niet kon begraven in de bevroren grond. Terwijl ze twijfelde of ze de kinderlijkjes in het stromende water zou werpen, nam een man de pakketten van haar over om ze behoedzaam over de railing in de rivier te gooien. "We gaan elk onze eigen weg, alsof we de hel gezien hebben", zo noteerde Bayer hierna in zijn dagboek.

Al in het voorgaande jaar had het opperbevel erover geklaagd dat de toon van Der Sieg te apolitiek was geworden. "De heren willen nu een Stürmer-toon, maar daarmee kan ik ze niet van dienst zijn", zo concludeerde Bayer nog in maart 1945, verwijzend naar het ziekelijk antisemitische weekblad Der Stürmer van nazibons Julius Streicher. Diezelfde maand verscheen de laatste editie van Der Sieg; op 25 maart 1945 vierden Bayer en zijn collega’s het "begrafenisfeest", wat tegelijkertijd hun laatste samenzijn was. Na zich in januari in Soldau al beziggehouden te hebben met het geven van militaire training aan leden van de Volkssturm, de in oktober 1944 opgerichte volksmilitie, voerde Bayer de laatste oorlogsweken de leiding over twee opvangkampen voor Duitse vluchtelingen in de omgeving van Danzig. Hij organiseerde voor hen voedsel, accommodatie en transport over de Oostzee. Zelf stapte hij op 8 mei 1945 aan boord van het laatste schip naar Duitsland om vervolgens na aankomst krijgsgevangen genomen te worden door de Britten in Neustadt in Holstein.

Definitielijst

ideologie
Het geheel van beginselen en ideeën van een bepaald stelsel.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
Rode Leger
Leger van de Sovjetunie.
Sovjet-Unie
Sovjet Rusland, andere naam voor de USSR.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Propagandaminister ontvangt de commandanten van de Propagandakomanien in Berlijn, 28 januari 1941.
(Bron: Bundesarchiv, Bild 183-B00548 / CC-BY-SA 3.0)


De vlucht van Duitsers uit Oost-Pruisen waarvan Bayer in 1945 getuige was.
(Bron: Bundesarchiv, B 285 Bild-S00-00326 / Unknown / CC-BY-SA 3.0)


Leden van de Volksturm met Panzerfäusten in een loopgraaf bij bij Königsberg, het tegenwoordige Kaliningrad. Bayer gaf in januari 1945 in Soldau training aan leden van deze volksmilitie.
(Bron: Bundesarchiv, Bild 183-R98401 / CC-BY-SA 3.0)

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
21-02-2017
Laatst gewijzigd:
02-03-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.