Bayer, Hans

Na de oorlog

Vooraanstaand journalist

Bayer werd door de Britten gevangen gezet in het krijgsgevangenenkamp Putlos in Schleswig-Holstein, waar hij eind mei directeur van het kamptheater werd. Al in juli 1945 werd hij vrijgelaten en keerde hij terug naar Bad Cannstatt. Daar vulde hij zijn denazificatieformulier in en vroeg hij de Amerikaanse bezettingsautoriteiten toestemming om zijn werk als journalist te mogen hervatten. Op zijn denazificatieformulier vulde hij in dat hij tijdens de oorlog geen politieke stukken had geschreven, "slechts verslagen van de gevechten, beschrijvingen van land en mensen, psychologische beschouwingen en werken over culturele thema’s." Begin 1946 kreeg hij zijn werktoestemming en werd hij door het denazificatietribunaal vrijgepleit. Het daaropvolgende jaar werd er door de openbaar aanklager van Stuttgart alsnog een onderzoek geopend tegen Bayer, vanwege "valse opgaven op het registratieformulier". Op zijn denazificatieformulier zou hij zijn lidmaatschap van de NSDAP verzwegen hebben. Bayer ontkende echter lid te zijn geweest van de nazipartij en in 1948 werd de zaak gesloten vanwege gebrek aan bewijs.

Na de oorlog zette Bayer zijn journalistieke carrière voort. Hij was één van de oprichters van het politiek-satirische blad Das Wespennest, dat tot 1949 verscheen. Al direct nam hij afstand van het nationaalsocialisme; met zijn bijdragen wilde hij zijn "medemensen van de laatste resten van de geestelijke tirannie van het nationaalsocialisme […] bevrijden en zijn ideologie uit de geesten te verwijderen." Aanvankelijk gebruikte hij Peter Puck als pseudoniem, maar vanaf 1946 kenden zijn lezers hem als Thaddäus Troll. Naar eigen zeggen koos hij deze naam om in boekenkasten links naast de boeken van de Duitse schrijver Tucholsky te staan. Omdat hij ook nog onder zijn eigen naam theaterrecensies schreef, noemde Bayer zijn houding later "schizofreen". Onder zijn "nieuwe" naam publiceerde hij ook artikelen die tijdens de oorlog onder zijn eigen naam waren verschenen. In totaal schreef hij meer dan 70 boeken, honderden gedichten, theaterrecensies en feuilletonartikelen.

Als medewerker aan verschillende gerenommeerde kranten, zoals de Frankfurter Allgemeine, Die Zeit en Der Spiegel, ontwikkelde Bayer zich tot een vooraanstaand journalist in West-Duitsland. In 1962 ontving hij de Theodor-Wolff-Preis, een jaarlijkse journalistenprijs van de Duitse kranten, vernoemd naar een Duits-Joodse journalist die in 1933 door de nazi’s verdreven werd. Zijn grootste landelijke succes was het in 1967 verschenen boek Deutschland deine Schwaben, waarin hij op zijn kenmerkende ironische toon een beeld schilderde van het karakter en de cultuur van de Zwaben, de bewoners van Zuid-Duitsland. Naast schrijver was Bayer ook één van de medeoprichters van het Süddeutsche Schrifstellerverband en een actief verdediger van auteursrechten binnen de federatie van Duitse schrijvers. Daarnaast was hij ook lid van de internationale schrijversunie P.E.N. Hij verzette zich actief tegen (inter)nationale politieke ontwikkelingen die hij als totalitair beschouwde en zette zich in voor persvrijheid en vrijheid van meningsuiting.

Onverwerkt verleden

In het naoorlogse West-Duitsland was het geen beperking om Kriegsberichter te zijn geweest, want vele voormalige leden van Propagandakompanien wisten ongehinderd een carrière op te bouwen. Zo hebben onder andere Lothar-Günther Buchheim (schrijver van de in 1981 verfilmde roman "Das Boot"), ZDF-directeur Karl Holzamer en Herbert Reinecker (scriptschrijver van onder andere 281 afleveringen van politieserie "Derrick") als Kriegsberichter gediend. Bayer verzweeg dit verleden echter jarenlang; hij noemde zichzelf slechts soldaat uit de Tweede Wereldoorlog. Pas in de jaren zeventig kwam hier verandering in, nadat zijn dochter in de boekenkast exemplaren van Der Sieg had aangetroffen en ze haar vader hierover aan de tand gevoeld had. Na in 1969 de verkiezingscampagne van SPD-lijsttrekker Willy Brandt gesteund te hebben, was Bayer erg onder de indruk van hoe Brandt, inmiddels bondskanselier, als vertegenwoordiger van zijn generatie op 7 december 1970 tijdens een bezoek aan Polen knielde voor het monument ter herinnering aan de opstand in het getto van Warschau.

Het jarenlange zwijgen en de schaamte om zijn betrokkenheid bij het naziregime drukte zwaar op Bayer. "Ik neem het geen voormalige nazi kwalijk dat hij toen niet het intellectuele vermogen had het onrecht te herkennen", zo verklaarde hij in 1978. "Ik neem het mensen als wij die het geweten hebben, maar niet de moed hadden dit te uiten veel meer kwalijk." Al jarenlang geplaagd door depressies pleegde Hans Bayer op 5 juli 1980 op 66-jarige leeftijd zelfmoord in zijn appartement in Stuttgart. Hij werd begraven op het Steigfriedhof in Stuttgart onder de naam waaronder hij het meest bekend werd, Thaddäus Troll. Een sculptuur van de hoofdfiguur uit Bayers toneelstuk ‘Der Entaklemmer’ (1976) op de Thaddäus-Troll-Platz in Bad Cannstatt in de buurt van zijn geboortehuis, herinnert aan de geliefde Zwabische schrijver wiens onverwerkte verleden hem uiteindelijk opbrak. In het najaar van 2014 werd in het documentatiecentrum Topographie des Terrors in Berlijn een expositie aan hem gewijd.

Definitielijst

ideologie
Het geheel van beginselen en ideeën van een bepaald stelsel.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.

Bronnen

Een kortere versie van dit artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd in het tijdschrift Wereld in Oorlog. Wereld in Oorlog vertelt opmerkelijke, aangrijpende en dramatische verhalen achter belangrijke gebeurtenissen, ontwikkelingen en militaire operaties in de recente oorlogsgeschiedenis. Het accent ligt daarbij op de Eerste en Tweede Wereldoorlog.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


:Expositie over Hans Bayer in het documentatiecentrum Topographie des Terrors in Berlijn.
(Bron: Coen Prenger)


Tentoongesteld dagboek van Bayer uit de oorlog.
(Bron: Coen Prenger)


Citaat van Bayer.
(Bron: Coen Prenger)

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
21-02-2017
Laatst gewijzigd:
02-03-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.