VIP-gevangenen van de SS in de Alpenfestung

Verzameld Dachau

Lange en angstige reis

Aan hun overplaatsing naar de Alpen ging voor de meeste gijzelaars een lange en angstige reis vooraf. Voor Fey von Hassell, de dochter van verzetsman Ulrich von Hassell, en andere Sippenhäftlinge begon hun transport al in november 1944, toen ze vanuit verschillende gevangenissen en concentratiekampen werden overgeplaatst naar hotel Hindenburg-Baude bij Bad Reinerz in Neder-Silezië. Op dat moment was er nog geen plan om hen naar het zuiden te transporteren en werd hun reis op 30 november vervolgd in noordelijke richting. Hun bestemming was het concentratiekamp Stutthof bij Danzig aan de Oostzee. Daar zouden ze ongeveer twee maanden verblijven, totdat ze eind januari 1945 vanwege de nadering van het Rode Leger werden geëvacueerd om te voorkomen dat ze in handen van de Sovjets vielen. Via verschillende tussenstations bereikten ze uiteindelijk op 3 maart 1945 concentratiekamp Buchenwald bij Weimar.

Voor Fey von Hassell was de verhuizing van kamp naar kamp zenuwslopend. Ze had onderweg vernomen dat haar vader in september 1944 terechtgesteld was nadat het Volksgericht de doodstraf tegen hem had uitgesproken. Over het lot van haar twee zoontjes wist ze echter nog niets. Pas na de oorlog zou ze met hen herenigd worden.

In Buchenwald waren tegelijkertijd met de Sippenhäftlinge ook acht Sonderhäftlinge uit Hongarije gearriveerd, waaronder minister van Binnenlandse Zaken Péter Schell. Al sinds 1943 zaten de Franse oud-premier Léon Blum en zijn vrouw Jeanne in totale isolatie gevangen in een valkeniershuis in het kamp. Op 7 februari 1945 werden ook meerdere Sonderhäflinge vanuit Berlijn afgevoerd naar Buchenwald, waaronder de Russische luitenant Vasily Vasilyevich Kokorin. De enige reden dat hij werd beschouwd als prominente gevangene was dat hij een neef was van de invloedrijke Sovjetpoliticus Vyacheslav M. Molotov, die als minister van Buitenlandse Zaken in 1939 het niet-aanvalsverdrag met naziminister Joachim von Ribbentrop afsloot. Theoloog en verzetsman Dietrich Bonhoeffer werd eveneens vanuit Berlijn naar Buchenwald gedeporteerd.

Prominenten in Flossenbürg

Een achttal andere prominente gevangenen werd vanuit de gevangenis van het Gestapo-hoofdkwartier aan de Prinz-Albrechtstrasse 8 en concentratiekamp Sachsenhausen afgevoerd naar concentratiekamp Flossenbürg. Onder hen meerdere personen die verdacht werden van betrokkenheid bij het julicomplot, zoals ex-naziminister van Economische Zaken en oud-president van de Rijksbank Hjalmar Schacht en de voormalige chef van de generale staf van de landmacht, Generaloberst Franz Halder. Kurt Schuschnigg, de Oostenrijkse bondskanselier van 1934 tot 1938, behoorde eveneens tot deze groep prominenten. In Flossenbürg verbleven onder andere ook de Britse Lieutenant Colonel Jack Churchill en Captain Peter Churchill, die allebei onterecht werden beschouwd als familieleden van de Britse premier Winston Churchill.

Na een verblijf van enkele weken in het kamp werden alle Sonderhäflinge in drie transporten, op 8, 9 en 15 april 1945, verder vervoerd naar Dachau. Onder hen bevond zich ook prins Philipp von Hesse, een neef van de Duitse keizer Wilhelm II en een achterkleinkind van koningin Victoria van het Verenigd Koninkrijk. Deze goede vriend van nazibons Hermann Göring was de echtgenoot van prinses Mafalda, de dochter van de Italiaanse koning. Na de val van de Italiaanse dictator Benito Mussolini in 1943 was hij opgepakt op verdenking van betrokkenheid hierbij. Prinses Mafalda raakte bij een bombardement op Buchenwald op 24 augustus 1944 gewond en stierf de volgende dag na een slecht uitgevoerde amputatie van haar linker arm.

Naar Dachau

Ook de prominenten in Buchenwald werden verder zuidwaarts verplaatst. Dat gebeurde op 3 april in twee bussen voor de Sippenhäftlinge, een gevangenenwagen voor de Sonderhäftlinge en een personenauto voor het echtpaar Blum. Het konvooi bereikte allereerst Flossenbürg, maar werd door de kampcommandant niet toegelaten omdat het kamp overvol was. De reis werd vervolgd via Regensburg naar Schönberg in het Beierse Woud, dat op 6 april bereikt werd. Hier kregen de gevangenen, achter de rug om van de SS, levensmiddelen toegestopt door de lokale bevolking. Het was ook hier dat de Gestapo twee gevangenen uit de groep ophaalde: Dietrich Bonhoeffer en General der Artillerie Friedrich von Rabenau. Beide mannen, verdacht van betrokkenheid bij het julicomplot, werden naar Flossenbürg gebracht en daar diezelfde maand nog geëxecuteerd. De overige gevangenen van het transport arriveerden op 16 en 17 april in Dachau.

Behalve de transporten vanuit Flossenbürg en Buchenwald arriveerde in Dachau ook een transport dat op 15 april vanuit concentratiekamp Mauthausen in Oostenrijk vertrokken was. Het bestond onder meer uit de Hongaarse minister-president Miklós Kállay en zijn landgenoot Miklós Horthy jr., de zoon van het in 1944 afgetreden staatshoofd van Hongarije. Enkele andere prominente gevangenen verbleven al langere tijd in Dachau, zoals pastoor en verzetsman Martin Niemöller, die sinds 1938 in concentratiekampen gevangen had gezeten, eerst in Sachsenhausen en later in Dachau. Hij werd beschouwd als persoonlijke gevangene van Hitler. Dat gold ook voor zijn medegevangene Georg Elser, de pleger van de aanslag op Hitler op 8 november 1939 in de Bürgerbräukeller in München. Anders dan Niemöller zou hij niet worden overgeplaatst naar de Alpenfestung, maar werd hij op 9 april 1945 geëxecuteerd op bevel van Gestapo-chef Heinrich Müller.

Definitielijst

Alpenfestung
In 1944 als eerste door de Amerikanen opgemerkte ontwikkeling in de Alpen. De amerikanen vreesden een zogeheten Alpenvesting als laatste Nazi-bolwerk. Dit plan is omgeven van de mysterie. Enerzijds zou de Alpenfestung voor de SS het laatste SS-bolwerk wat de geallieerde troepen alsnog de kop zou kunnen gaan kosten. Er zouden enorme wapenopslagplaatsen gebouwd worden en elite-eenheden zouden zich overal ind e Alpen verstoppen en soms zelf in geallieerde uniformen dood en verderf achter de linies zaaien. Deze angstwekkende ontwikkeling werd versterkt door de Duitse propagandamachine die de Amerikaanse troepen richting de Alpen wilde lokken in plaats van ze de Rijn te laten oversteken. Hoewel de Britten hier voor waarschuwden besloten de Amerikanen hun troepen op te delen en ze zowel naar Berlijn als naar het Zuiden te sturen. De alpenfestung bleek echter een spookbeeld.
Artillerie
Verzamelnaam voor krijgswerktuigen waarmee men projectielen afschiet. De moderne term artillerie duidt in het algemeen geschut aan, waarvan de schootsafstanden en kalibers boven bepaalde grenzen vallen. Met artillerie duidt men ook een legeronderdeel aan dat zich voornamelijk van geschut bedient.
Mauthausen
Plaats in Oostenrijk waar de nazi’s van 1938 tot 1945 een concentratiekamp gevestigd hadden.
Rode Leger
Leger van de Sovjetunie.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Fey von Hassell met haar vader Ulrich von Hassell.
(Bron: Roberto Birzio-Pirolli)


Toespraak van Léon Blum op een socialistisch congres in 1932.
(Bron: Bibliothèque nationale de France)


Prins Philip von Hesse met prinses Mafalda op hun huwelijk in 1925.
(Bron: Wikimedia Commons)


De evangelische pastoor en theoloog Dietrich Bonhoeffer.
(Bron: Bundesarchiv, Bild 146-1987-074-16 / CC-BY-SA 3.0)

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
26-03-2017
Laatst gewijzigd:
06-05-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.