Internationaal Militair Tribunaal (IMT) Neurenberg

Berechting van nazimisdaden

Na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in Europa in september 1939 bleek al snel dat de Duitse strijdkrachten en bezettingsautoriteiten het oorlogsrecht overtraden. Op 25 oktober 1941 veroordeelde de Amerikaanse president Franklin Roosevelt het executeren van gijzelaars in Frankrijk, door de Duitsers. Hij sprak toen al over vergelding. De Britse premier Winston Churchill steunde hem in deze visie: "De bestraffing van deze misdaden moet nu gerekend worden tot een van de belangrijkste doelstellingen van de oorlog." De regering van de Sovjet-Unie eiste in december 1941 dat de Duitse regering ter verantwoording zou worden geroepen voor de hardvochtige behandeling van Russische krijgsgevangenen.

De Duitsers waren zelf ook bewust van hun schending van het oorlogsrecht. Op 16 juni 1941 schreef Joseph Goebbels bijvoorbeeld in zijn dagboek: "De FŁhrer zegt dat wij de overwinning moeten behalen, goedschiks of kwaadschiks. Wij hebben al zo veel op ons geweten dat wij de overwinning wel moeten behalen, omdat anders ons hele volk Ö zal worden uitgeroeid."

In 1942 vormden de acht regeringen in ballingschap en de Vrije Fransen, in Londen, de intergeallieerde commissie voor de berechting van oorlogsmisdaden. Deze commissie had niet als doel om een direct proces te organiseren, maar diende eerder voor het verhelderen van de (juridische) problematiek, die samenhing met de vervolging van mogelijke oorlogsmisdadigers.

Er zijn veel discussies gevoerd binnen deze commissie, bijvoorbeeld of de berechting moest plaatsvinden op basis van het internationaal recht of op basis van de wetten van het land waar de misdaden waren gepleegd. De leider van de Vrije Franse, Charles de Gaulle, stelde voor om het misdrijf van het voeren van een aanvalsoorlog ten laste te leggen. Dit misdrijf maakte toen nog geen deel uit van het internationaal recht. Op 12 juni 1941 werd de verklaring van St. James Palace uitgevaardigd, waarin de geallieerde regeringen uitspraken dat werd gestreefd naar een wereld waarin alle volkeren in vrede zouden samenleven. Op 13 januari 1942 gaf de commissie een verklaring uit, waarin een aantal richtlijnen werd gegeven voor de rechtspleging. Hierin was opgenomen dat zowel de overtreders als hun opdrachtgevers beschuldigd dienden te worden van het schenden van het recht.

Op 7 oktober 1942 maakten de Britten en Amerikanen bekend dat zij een United Nations Warcrimes Commission (UNWC) wilden instellen. Deze commissie moest zich bezighouden met het opstellen van een lijst van personen die voor vervolging in aanmerking zouden komen en het verzamelen van bewijs tegen hen. Hierdoor zou een massale vergelding tegenover het gehele Duitse volk moeten worden voorkomen. Alle geallieerde landen, behalve de Sovjet-Unie gingen akkoord met de oprichting van deze commissie. De Sovjet-Unie eiste dat alle zestien Sovjetrepublieken afzonderlijk in deze commissie zouden worden vertegenwoordigd. Deze eis werd, zoals de Sovjet-Unie had kunnen weten, verworpen (als deze eis zou zijn aangenomen, had de Sovjet-Unie onevenredig veel macht gekregen in deze organisatie). De Russen richtten hierop een eigen staatscommissie voor onderzoek naar oorlogsmisdaden op en de plannen voor de UNWC gingen voorlopig in de ijskast. In oktober 1942 stuurde Vyacheslav M. Molotov, de Russische minister van Buitenlandse Zaken, een bericht aan de Oost-Europese regeringen in ballingschap waarin hij sprak over het voeren van een proces tegen nazimisdadigers.

In oktober 1943 werd de UNWC alsnog opgericht. Deze bestond uit 17 landen en ging zich bezig houden met de voorbereiding van de aanklachten. De commissie had natuurlijk weinig onderzoeksmogelijkheden zo lang de oorlog nog gaande was. Toch had de commissie in maart 1945 al veel bewijsmateriaal bij elkaar gebracht. Dit bleek later vooral van belang voor de talrijke processen die na Neurenberg kwamen. Ook had de commissie vijf lijsten met in totaal 2.000 namen opgesteld van personen die voor vervolging in aanmerking kwamen.

Na afloop van de derde conferentie van Moskou, gaven de geallieerden op 30 oktober 1943 een verklaring uit waarin plannen werden ontvouwd voor de berechting van de personen die zich schuldig hadden gemaakt aan schending van het oorlogsrecht. Hierbij werd het principe van een tweeledige rechtspraak gehanteerd. Er werd een onderscheid gemaakt tussen kleine en grote oorlogsmisdadigers. De kleine zouden moeten worden berecht in het land waar zij hun misdaden hadden gepleegd. De nazimisdadigers wier misdrijven geen afgebakende geografische locaties kenden, zouden worden bestraft op basis van een gemeenschappelijk besluit van geallieerden. De oprichting van een internationaal militair tribunaal was echter nog geen uitgemaakte zaak. De Britten en de Russen waren hierop tegen. Winston Churchill vond dat de naziís door hun misdragingen het recht op een eerlijk proces hadden verspeeld. Tijdens de conferentie in Teheran van 28 november tot 1 december 1943 stelde Joseph V. Stalin nog voor om 50.000 tot 100.000 Duitse stafofficieren te executeren als vergelding. De Amerikanen leken dit voornemen te steunen. Vooral de Amerikaanse minister van financiŽn Henry Morgenthau wilde een harde aanpak van Duitsland. De hoge naziís moesten volgens hem zonder proces worden geŽxecuteerd en de economie van Duitsland moest ontmanteld worden. De mensen wilden volgens Morgenthau wraak, geen langdurige juridische procedure.

De verklaring van Moskou had geen remmend effect op de oorlogsmisdaden. Integendeel, de Duitsers die overal in het defensief werden gedrongen, gingen zich steeds wreder gedragen, terwijl de crematoria in Auschwitz bleven roken. De Duitsers gebruikten de verklaring van Moskou ook in hun propaganda. In de gebieden die zij veroverden op de Duitsers voerden de Russen al enkele processen tegen mensen wegens schending van het oorlogsrecht. Dit gebeurde onder meer in Krasnodar (juli 1943) en Charkov (december 1943). De processen deden erg denken aan de beruchte showprocessen uit de jaren 30. Vrijwel alle aangeklaagden werden ter dood veroordeeld. Dit zorgde er wel voor dat de Russen een voorkeur kregen voor het eerst voeren van een proces voordat zij overgingen tot de executie van een oorlogsmisdadiger.

Morgenthau had veel invloed op Roosevelt en hij leek aanvankelijk zijn zin te krijgen. Churchill en Roosevelt waren nog niet overtuigd van het nut van een proces. De Amerikaanse minister van oorlog, Henry Stimson, was wel een groot voorstander van een eerlijk proces voor de hoge naziís. Als deze zonder pardon zouden worden geŽxecuteerd, zou hiermee volgens hem het zaad worden gezaaid voor een volgende wereldoorlog. Begin september 1944 verzocht Stimson Colonel Murray Bernays (die als advocaat werkzaam was geweest in New York) een plan op te stellen voor de organisatie van een proces, dat hij kon voorleggen aan Roosevelt. Bernays concludeerde dat het voeren van een proces tegen oorlogsmisdadigers mogelijk was. Hij schreef een eerste document (gedateerd op 15 september 1944) met richtlijnen voor de vervolging van de naziís. Hij stelde tevens voor om een aantal naziorganisaties in staat van beschuldiging te stellen. Indien deze als crimineel werden beoordeeld, konden de leden hiervan na een kort proces worden veroordeeld. Een andere aanbeveling van hem was om personen aan te klagen voor het misdrijf samenzwering. Samenzwering tot het plegen van misdaden was strafbaar in de Verenigde Staten. Het is een typisch element uit het Angelsaksische gewoonterecht. Het werd onder meer gebruikt in de maffiaprocessen uit de jaren 30, maar in het Europese continentale recht kwam het toen nog niet voor. Het was dan ook de vraag of dit wel ten laste kon worden gelegd tegen Duitsers. Het is een vaag begrip. In het Amerikaanse recht betekent het een afspraak tussen twee of meer personen om de wet te overtreden.

Ondertussen hadden de geallieerde leiders tijdens de conferentie van Quebec op 15 september 1944 echter ingestemd met de visie van Morgentau, volgens welke er geen proces zou komen. Stimson bleef zich echter verzetten tegen het feit dat er geen proces zou komen. Op 3 oktober had hij een persoonlijk onderhoud met de president. Hij wees er op dat er een morele en politieke noodzaak was voor de rechtszaak. Deze zou onder meer dienen om alle misdaden van de naziís boven tafel te krijgen. Franklin Roosevelt liet zich overtuigen en gaf toe dat hij in Quebec een vergissing had gemaakt. In de maanden daarna werd het plan van Bernays gewijzigd en aangevuld. William Chanler, een advocaat uit New York en een vriend van Stimson, voegde de misdaad van het voeren van een aanvalsoorlog toe aan de aanklacht. Op 1 november 1944 presenteerde Stimson zijn plan, gebaseerd op het document van Bernays. Roosevelt had zijn steun aan het Plan-Morgenthau wel ingetrokken. Dit betekende echter niet dat hij instemde met een proces. Het punt stond wel op de agenda tijdens de conferentie van Jalta in februari 1945. In Jalta werd nog geen definitieve beslissing genomen over het proces. Roosevelt en Churchill weifelden nog steeds. Truman, de opvolger van Roosevelt nadat deze op 12 april 1945 onverwachts was overleden, was wel een groot voorstander van een rechtszaak. Als voormalig rechter was hij van mening dat een hof met redelijke rechters, een eerlijk proces zou mogelijk maken en juiste vonnissen zou vellen.

Na de capitulatie van de Duitse strijdkrachten op 8 mei 1945 namen de geallieerden het bestuur over. De macht lag voortaan bij de Allied Control Council. Een van de taken was een beleid te vinden voor de omgang met de voormalige (hoge) naziís. Het voeren van een proces kende een aantal problemen. Er waren nog geen internationale rechtsnormen voor een dergelijke onderneming. Ook werd er verschillend gedacht over de invulling en organisatie daarvan. De Amerikanen pleitten voor de oprichting van een internationaal tribunaal. De Britse premier Churchill en minister van Buitenlandse Zaken Eden waren hier tegen. Zij wilden spoed en een snelle zuivering. Een proces zou langdurig worden en zou met argwaan worden bekeken. Zij pleitten dan ook voor de terechtstelling van een kleine groep hoge naziís: Heinrich Himmler, Hermann GŲring, Julius Streicher en Joseph Goebbels. De grootste Duitse oorlogsmisdadiger, Adolf Hitler, was inmiddels overleden. De Russen hadden geen bezwaar tegen een proces. Zij hadden wel een idee over de vorm. Het proces zou volgens de Russische delegatie niet dienen om de schuld van de verdachten vast te stellen, maar alleen om de strafmaat te bepalen. In mei 1945 vond er een bespreking plaats van de Verenigde Naties (VN) in San Francisco. Een van de agendapunten was het proces tegen de hoge naziís. Op 3 mei 1945 werd de knoop uiteindelijk doorgehakt. Er kwam een formeel proces, uitgevoerd door een internationaal militair tribunaal. De vier belangrijkste geallieerde regeringen vaardigden iemand af voor een conferentie in Londen om de details te bespreken. Deze begon op 26 juni 1945.

De Amerikaanse afgevaardigde was de rechter van het hoog gerechtshof (Supreme Court) Robert Jackson. Hij was door president Harry Truman persoonlijk benaderd om tijdens het proces op te treden als hoofdaanklager namens de Verenigde Staten, omdat hij integer was en goed in het openbaar kon spreken. Over de inrichting van het proces werd veel gebakkeleid. Voor de Russen stond de schuld van de verdachten vooraf al vast. De rechter hoefde volgens hen dan ook niet onpartijdig te zijn. De misdaden moesten snel en rechtvaardig worden bestraft. Het proces moest dienen als propaganda en als bewijs voor het nageslacht. Jackson was het hier niet mee eens. Hij gaf aan dat het een proces moest worden in de volle zin van het woord. De grond voor de veroordeling zou worden gevormd door bewijsmateriaal en niet door de verklaring van Moskou.

Er werd ook gediscussieerd of de misdaad tegen te vrede onderdeel zou moeten vormen van de aanklacht. Jackson was hier een groot voorstander van. De Fransen waren hier tegen, omdat dit misdrijf nog geen wettelijke basis kende. De Russen wilden dat het misdrijf van het voeren van een aanvalsoorlog beperkt zou worden tot daden die door Duitsland en zijn bondgenoten waren bedreven. Het proces zou geen betrekking mogen hebben op de aanval op Polen van de Russen in september 1939 en de Winteroorlog tegen Finland. De Amerikanen waren het hier weer niet mee eens. De Britten steunden de Amerikanen hierbij. Hun belangrijkste punt van zorg was de duur van het gerechtelijk proces. David Maxwell-Fyfe, lid van de Britse delegatie en later een van de aanklagers in Neurenberg, pleitte voor een proces van maximaal drie weken.

De Russen verzetten zich tegen de berechting van organisaties. Deze waren immers als crimineel aangemerkt door de geallieerde regeringen en daarom was een gerechtelijke uitspraak op dit punt niet nodig. De conferentie boekte op deze manier weinig vooruitgang. Jackson sprak uit dat hij geen machtiging had om het Amerikaanse standpunt los te laten en wilde dat ook niet. De Amerikanen zouden anders afzien van een internationaal proces en de naziís dan zelf berechten. Alle kwesties werden hierna begin augustus in Amerikaans voordeel beslecht. Op 8 augustus werd de overeenkomst van Londen ondertekend door de vier geallieerde machten. Later sloten ook andere VN-leden zich hier bij aan, waaronder ook BelgiŽ en Nederland. Tijdens de conferentie was ook het handvest van het tribunaal, Charter of the International Military Tribunal (IMT) opgesteld.

Artikel 1 gaf duidelijk het doel aan van het tribunaal:
  †"Krachtens het Verdrag dat op 8 Augustus 1945 door de Regeering van het Verenigd Koninkrijk van Groot-BrittanniŽ en Noord-Ierland, de Regeering van de Verenigde Staten van Amerika, de Voorlopige Regeering van de Fransche Republiek en de Regeering van de Unie van Socialistische Sowjet-Republieken is onderteekend, zal worden opgericht een Internationale Militaire Rechtbank (hieronder genoemd Ąde Rechtbank") voor de rechtvaardige en snelle berechting en bestraffing van de groote oorlogsmisdadigers van de Europeesche As."

De Russen hadden in die zin dus wel hun zin gekregen, dat de eventuele misdaden van de geallieerden buiten beschouwing werden gelaten. De snelheid van de berechting werd onder meer gewaarborgd, door wraking van de rechters uit te sluiten (artikel 3) en doordat er geen hoger beroep tegen het vonnis mogelijk was. (artikel 26). Er kon wel om gratie worden verzocht. In het handvest waren ook regels opgenomen over onder meer de benoeming van de rechters en de aanklagers, het verloop van de procedure en de bevoegdheden van het tribunaal.

In artikel 6 was opgenomen ten opzichte van welke misdrijven het tribunaal rechtsmacht had. Dit waren:
  †"(a) Misdrijven tegen den vrede: namelijk het maken van plannen voor, het voorbereiden van, het nemen van initiatief tot of het voeren van een aanvalsoorlog of een oorlog in strijd met internationale verdragen, overeenkomsten of verzekeringen, of deelneming aan een gemeenschappelijk plan of samenzwering voor het verrichten van een van de bovengenoemde handelingen;
  †(b) Oorlogsmisdrijven: namelijk schendingen van de wetten of gebruiken van den oorlog. Zodanige schendingen zullen omvatten, doch niet beperkt zijn tot moord, mishandeling, of deportatie, met het oog op slavenarbeid of voor eenig ander doel, van de burgerbevolking van of in bezet grondgebied, moord of mishandeling van krijgsgevangenen of van personen op zee, het dooden van gijzelaars, plundering van openbaren of particulieren eigendom, willekeurige vernietiging van steden, plaatsen of dorpen, of verwoesting, welke niet door militaire noodzaak gerechtvaardigd was;
  †(c) Misdrijven tegen de menschelijkheid: namelijk moord, uitroeiing, het in slavernij voeren, deportatie en andere onmenschelijke handelingen, die vůůr of gedurende den oorlog bedreven zijn tegen burgerbevolking; of vervolgingen op grond van politiek, ras of godsdienst ter uitvoering van of in verband met eenig misdrijf behoorende tot de rechtsmacht van de Rechtbank, onverschillig of deze geschiedden al dan niet in strijd met het nationale recht van het land, waar deze daden werden begaan."

De procesvoering voor het tribunaal volgde het Angelsaksisch systeem. Dit kende andere regels op het gebied van bewijsvoering dan het continentale rechtsstelsel. Tijdens rechtszaken in de VS presenteren de partijen al het bewijs in de rechtszaal. Zij hoeven alleen bewijsmiddelen naar voren te brengen die gunstig voor hen zijn. Hierdoor weet de verdachte aan het begin van de zaak vaak niet welke bewijzen er allemaal tegen hem zijn. In het continentale stelsel wordt er voordat een zaak begint een dossier samengesteld (in Nederland doet de officier van justitie dit bij strafzaken in samenwerking met de rechter-commissaris). Als de zaak begint, worden alle (bewijs)stukken in het dossier ter beschikking gesteld aan de verdachte. Vervolgens gaat de rechter samen met de aanklager en verdediging op zoek naar de waarheid. In het Anglo-Amerikaanse systeem zijn de rechters meer lijdelijk en passief en leveren geen bijdragen aan ondervragingen. Hierdoor ontstaat er vaak een woordenstrijd tussen de aanklager en de verdediging. Veel van de Duitse advocaten waren niet bekend met dit model.

Het handvest bevatte feitelijk alleen de hoofdlijnen. De uitwerking werd overgelaten aan het tribunaal zelf. Zij bepaalde hoe zij de procedure precies inrichten. De nadruk lag hierbij op snelheid, informaliteit en resultaat.

Definitielijst

capitulatie
Overeenkomst tussen strijdende partijen met betrekking tot de overgave van een land of leger.
conferentie van Jalta
Conferentie tussen Churchill, Roosevelt en Stalin in Jalta op de Krim van 4 tot 11 februari 1945. Belangrijke besluiten werden genomen over de bezetting van Duitsland en de oprichting van de Verenigde Naties.
FŁhrer
Duits woord voor leider. Hitler was gedurende zijn machtsperiode de fŁhrer van nazi-Duitsland.
geallieerden
Verzamelnaam voor de landen / strijdkrachten die vochten tegen Nazi-Duitsland, ItaliŽ en Japan gedurende WO 2.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
oorlogsmisdaden
Misdaden die in oorlogstijd worden begaan. Vaak betreft het hier misdaden van militairen ten opzichte van burgers.
propaganda
Vaak misleidende informatie die gebruikt wordt om aanhangers / steun te winnen. Vaak gebruikt om ideele en politieke doelen te verwezenlijken.
Sovjet-Unie
Sovjet Rusland, andere naam voor de USSR.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


De drie belangrijkste deelnemers aan de Derde Conferentie van Moskou in 1943
(Bron: Wikipedia)


De Amerikaanse minister van financiŽn Henry Morgenthau (1947)
(Bron: Wikipedia)


De Jalta-conferentie in 1945
(Bron: Wikimedia)

Bekijk video
Bekijk video

De ondertekening van de wet, die in 1945 de controle over Duitsland, na de capitulatie zou regelen. (Allied Control Council)
(Bron: YouTube)


Omslag van het Charter van het Internationaal Tribunaal In Neurenberg
(Bron: Fadedpage)

Informatie

Artikel door:
Wesley Dankers
Geplaatst op:
07-11-2017
Laatst gewijzigd:
08-11-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.