Gort, Andries

Gevangenschap

In Haaren zitten ten slotte 40 Trouw-medewerkers; 25 man wordt door de S.D. aangemerkt als hoofd- of onderverspreider van Trouw. De rest(15) bestaat vooral uit drukkers. Er is 1 vrouw onder hen: Johanna Maria Koetsier uit Deventer. Eén drukker was bij zijn arrestatie neergeschoten en enkele dagen later gefusilleerd, hoewel de verwondingen dodelijk waren. Ze zullen daar ongetwijfeld nog door Gottschalk, die bekend stond om zijn hardhandigheid, zijn verhoord. Hier ziet Andries nog één keer zijn vrouw en dochtertje als ze hem komen opzoeken. Rond 28 juli 1944 gaat de groep naar het Polizeiliches Durchgangslager Herzogenbusch in het KL Herzogenbusch, ook wel kamp Vught. Met zijn allen komen ze in één Block.

Op 6 juli 1944 maakt Hitler een eind aan alle vormen van berechting van verzetsmensen. De strijd tegen de geallieerden heeft voorrang. Omdat Hanns Rauter en Arthur Seyss-Inquart Trouw beschouwen als een organisatie die gericht is op gewapend verzet (het "Hetzschrift Trouw"), vragen ze speciale toestemming aan Reichsführer Heinrich Himmler om alsnog de Trouwgroep door een Polizeistandgericht te laten veroordelen. Die toestemming wordt gegeven.

Op 5 augustus worden ze dan in het PDL door het Polizeistandgericht Herzogenbusch verhoord en de 24 verspreiders ter dood veroordeeld. Vooral de kwetsende cartoons worden in het oordeel genoemd. Ze worden in groepen van 6 opgesloten in het cellencomplex daar, beter bekend onder de naam Bunker. De groep drukkers wordt zonder verdere vorm van berechting – ze zijn op 5 augustus alleen verhoord – naar kampen gestuurd. Slechts twee van hen overleven. Op 9 en 10 augustus worden 23 leden van de Trouw groep gefusilleerd. Eén is al eerder vrijgelaten, Eik Speelman (Freek)) om met Trouw te onderhandelen over het beëindigen van het verschijnen ervan en één blijft achter.

Op 8 augustus namelijk wordt Andries – ook tot zijn eigen verbazing - begenadigd tot 15 jaar tuchthuis. "In Würdigung der von Ihnen vorgebrachten Gründe", heet het in de brief van de chef van de Polizeistandgerichte te Velp van 10 augustus 1944. Dat zullen niet alleen de bedankbriefjes van een voormalig Duits dienstmeisje zijn geweest, maar wat wel de doorslag geeft, blijft onduidelijk. Mr. A.v.d. Flier uit Arnhem moet nog een overtuigend argument hebben overgelegd. Wijst hij er misschien op dat Andries niet zozeer tot de verspreiders behoorde, maar een dienst verleende aan Trouw en daarom – net als de drukkers van de krant – anders beoordeeld moet worden? Ook is moeilijk vol te houden dat cartoons – hoe grievend men ze ook zegt te vinden - aanzetten tot geweld. Of is die Begnadigung, in het licht van de verdere geschiedenis, een buitengewoon cynische en bedrieglijke beslissing? Het besluit om gratie te verlenen is op 8 augustus genomen door Reichskommissar Dr. Arthur Seyss Inquardt.

Op 15 augustus is Andries in het KL Herzogenbusch< in Block 21 en krijgt daar het nummer H. Sch. 10852. H. staat voor Holländer en Sch. voor Schutzhaft. Wat gaat er door iemand heen die ter dood is veroordeeld, dan begenadigd, 23 kameraden verliest, welhaast zeker hoort dat ze gefusilleerd worden en dan alleen met het harde leven van een KL wordt geconfronteerd? Een gevoel van verlatenheid zal zeer hevig zijn geweest. Dat Andries op 18 augustus in de ziekenbarak wordt opgenomen is dan ook niet verwonderlijk, al meldt de patiëntenkaart alleen de aanwezigheid van spataders (Varicen). Op 24 augustus gaat hij weer naar Block 21. Waar Andries in het kamp te werk wordt gesteld kon niet worden achterhaald, wel dat hij op een lijst voorkomt van mensen die niet buiten het kamp mogen werken.

Ondertussen rukken de geallieerden op richting Parijs, dat op 25 augustus wordt veroverd. Een gevoelige klap voor de Duitsers. Begin september staan de geallieerden aan de Nederlandse grens: dolle dinsdag op 5 september. In paniek ontruimen de Duitsers kamp Vught, middels twee transporten op 5 en 6 september naar Sachsenhausen. Andries gaat op transport op 5 september en is drie dagen onderweg. De reis wordt afgelegd in goederenwagons en de verzorging onderweg is miserabel. Onder de Nederlanders die een dag later aankomen in Sachsenhausen is ook een zekere Folkert Kunst, geboren 2 juni 1905 in Nijkerk.

In Sachsenhausen wordt van de gevangenen hun Häftlings-Personal-Akte ingevuld, ze worden volledig onthaard en gedesinfecteerd. Andries wordt geregistreerd als nummer 98450, Folkert Kunst als nummer 101405. Beide worden aangemerkt als Politischer Häftling. Mogelijk wordt er ook kleding ingenomen en Andries moet er zijn geld afgeven ten bedrage van 225,59 Reichsmarken (RM). Een dag later gaat het 8 km te voet naar een grote vliegtuighal van Heinkel waar ze ’s nachts vaak dekking moeten zoeken in loopgraven vanwege bombardementen op Berlijn. Hieruit valt te concluderen dat ze zijn ondergebracht bij de Heinkelfabrieken in het plaatsje Germendorf, waar Sachsenhausen een Aussenkommando had ingericht. De dagen worden gevuld met eindeloos appel staan. In dit kamp vindt een "medische keuring" plaats en na enkele weken gaat een transport van 500 gevangenen op vrijdag 13 oktober vanuit Sachsenhausen naar Langenstein . Onder deze internationale groep gevangenen ook een groep van 85 Nederlanders, precies één wagonlading. Hun namen alfabetisch van A t/m M, precies het halve alfabet. Enkele namen op de transportlijst zijn onderstreept, ook die van Andries. Betekent dit iets? Van dit transport zullen slechts 10 mannen in Nederland terugkeren.

De trein rijdt om via Buchenwald. Vanaf het vertrek uit Sachsenhausen vallen de gevangenen onder het regiem van dit kamp. Daar voegt men aan het transport nog 63 gevangenen toe, bestemd voor het KL Dora bij Nordhausen. Op zaterdag 14 oktober komt Andries aan in Langenstein en van daar loopt het hele transport de 5 km naar het kamp Langenstein-Zwieberge. De kampleiding van Buchenwald kenmerkt hele transport als politieke gevangenen en Andries krijgt nummer 93299. Een Politischer Häftling droeg een rode driehoek op zijn kampkleding met daaronder zijn nummer. In de driehoek een letter, die het land van herkomst aangeeft. In het geval van Andries dus een N.

Langenstein is een dorp, gelegen bij de noordoostelijke uitlopers van het Harzgebergte en het kamp Zwieberge ligt iets verder naar het zuiden, in een dal en aan het zicht onttrokken door een tweekoppige heuvel, de Zwieberge. Het is een zogenaamd Aussenkommando van Buchenwald. Buchenwald had uiteindelijk 136 van zulke Aussenkommandos waar gevangenen werkten voor de Duitse oorlogsindustrie. Gevangenen in Buchenwald zijn doodsbang om op een transportlijst voor een Aussenkommando te worden gezet, omdat bekend is dat de behandeling van gevangenen er beroerder is dan in Buchenwald zelf.

In Buchenwald staat Zwieberge bekend als het Todeskommando. Van een overlevende hoort vader Gort na de oorlog de term "Hemelvaartkamp" en een andere overlevende vindt, dat voor iets dat erger is dan de hel, voortaan maar het woord Zwieberge ingevoerd moet worden. Zwieberge is haastig opgebouwd in april/mei 1944 door een groep gevangenen uit Buchenwald en vanaf ongeveer midden juni komen de gevangenen in de niet afgewerkte barakken. Het kamp zal nooit behoorlijk worden afgebouwd.

De gevangenen in Zwieberge gaan onder leiding van de SS werken aan een project met de codenaam B II of Malachit AG, een samenwerkingsverband tussen de Hermann-Göring-Reichswerke en de Junkerswerke. Project B I is het beruchte kamp Dora, waar vooral aan onderdelen voor V-2 raketten wordt gewerkt. In Zwieberge is het de bedoeling om een ondergrondse fabriek uit te hakken in de nabijgelegen Thekenberg en in bedrijf te nemen voor de bouw van straalmotoren voor vliegtuigen van Junkers. Door vertragingsacties van de gevangenen en een spoedig einde van de oorlog komt de productie nooit op gang. In ruim tien maanden tijd zal er door de bouwfirma’s Grün & Bilfinger uit Mannheim en Bauwens uit Köln in opdracht van Malachit AG 13 km tunnel worden aangelegd. De SS krijgt geld voor het leveren van arbeidskrachten, bestaande uit gevangenen en dwangarbeiders. De beide bouwfirma’s leiden nog steeds een bloeiend bestaan.

Definitielijst

geallieerden
Verzamelnaam voor de landen / strijdkrachten die vochten tegen Nazi-Duitsland, Italië en Japan gedurende WO 2.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Portret van medegevangene Willem Santema, 26-2-1944. Gesigneerd: 2365 (=W.S.) door 2645 (=A.G.G.) In IA-101 (= de afdeling in Haaren).
(Bron: A.G. Gort)


Het kamp Langenstein-Zwieberge, gefotografeerd op 10 april 1945 door de U.S.A.F. vanaf 6,5 km hoogte.
(Bron: A.G. Gort)


Een kijkje in één van de barakken. Deze barak had britsen om in te slapen. Barak vier was bestemd voor Joodse gevangenen en had helemaal geen britsen. Het transport Joden uit Auschwitz dat na vele omzwervingen en ontberingen op 18 februari 1945 aankomt in Zwieberge moet in blok 4 op de grond slapen. Hiervoor kregen ze drie zakken houtwol.
(Bron: A.G. Gort)

Informatie

Artikel door:
Andries G. Gort
Geplaatst op:
14-02-2018
Laatst gewijzigd:
18-02-2018
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.