Gort, Andries

Ziekte en overlijden

Zwieberge is een vernietigingskamp, niet door gas, maar door middel van "Vernichtung durch Arbeit". Aangezien er wordt gewerkt aan een geheim project, mag op basis van een daarvoor geldende wet eigenlijk geen enkele gevangene het kamp levend verlaten. Vernietiging van mensen bereikt men door lange werkdagen (12 uur met een half uur pauze), ondervoeding, veel slaan en schoppen tijdens het werk door SS bewakers en burgerpersoneel. Na langdurige appel staan, moeten de gevangenen 2,3 km lopen naar het werk en síavonds doodvermoeid weer die afstand terug, daarbij gewonden en doden met zich meenemend. Dysenterie (80 % lijdt eraan) en andere infecties verzwakken de gevangenen nog meer.

Kampcommandant is OberscharfŁhrer Paul Tscheu, een sadistische man die graag gevangenen doodt om de minste redenen. "Voor iedere dode tien anderen uit Buchenwald", is het motto. Het kamp is bedoeld voor een bezetting van 2000 gevangenen, maar er bevinden zich al gauw zoín 4000, later zelfs 5000 mensen. Zoveel mensen kan, omdat in een dag- en nachtploeg aan de tunnelbouw wordt gewerkt. Het sterftecijfer is er zeer hoog. Omdat transporten van lijken naar het crematorium in Buchenwald of Quedlinburg vanwege beschietingen door geallieerde vliegtuigen en door brandstofgebrek niet meer mogelijk zijn, is men uiteindelijk aangewezen op het gebruik van massagraven. De lucht van de in ontbinding verkerende lijken hangt over het kamp. In totaal komen 6218 mensen in het kamp Zwieberge en er zijn 4190 geregistreerde overlijdens.

In dit kamp krijgt Andries de bekende Buchenwald "welkomstceremonie" over zich heen. Dat begint (of eindigt) met het met de hand invullen van een formulier met persoonlijke gegevens door een SS-er of een gevangene uit de Hšftlingschreibstube, waarna de nieuweling dit document ondertekent. Dit formulier vormt de basis voor een aantal kaarten in de cartotheek van het kamp. Deze verzameling documenten is wonderlijk compleet bewaard gebleven, naast kaarten uit de kampen Herzogenbusch en Sachsenhausen. Daarna moet men zijn kleding en andere bezittingen inleveren in de Effektenkammer, wordt de gevangene van top tot teen hardhandig onthaard en kaal geschoren. Hierna vindt desinfectie plaats in een bad met een vloeistof die ieder wondje van de vorige behandeling doet voelen en krijgt de gevangene een (koude) douche. Misschien blijft hier het ontharen en desinfecteren achterwege omdat het in Sachsenhausen gebeurd is. Tenslotte krijgt ook Andries op deze 14e oktober zijn kampkleding uitgereikt, waarna hij wordt tewerkgesteld bij de tunnelbouw als lid van Kommando 140a. Andries en Folkert Kunst (nr. 93328) worden gehuisvest in Block 10.

Op 22 november meldt Andries zich in het Krankenrevier. Hij heeft een flegmone (ontsteking van het bindweefsel) aan zijn rechteronderbeen en men legt hem in Krankenbau/Revier I, Saal Ic. Andries is de laatste patiŽnt die die dag binnenkomt. De onhygiŽnische omstandigheden, het gebrek aan medische hulpmiddelen, ondervoeding met daarbij de winterkou, zullen er toe hebben bijgedragen dat Andries steeds zwakker wordt. De patiŽnten liggen vaak met zín tweeŽn in een brits in papieren slaapzakken, die nooit kunnen worden gewassen. Rechtop zitten is niet mogelijk omdat de brits erboven te dicht op de vorige zit. De verzorging is in handen van medegevangenen, die hun best doen, maar door het gebrek aan goede hulpmiddelen kan men weinig voor de patiŽnten uitrichten. Er is later sprake van een chirurgisch ingrijpen aan zijn been, maar de flegmone zal nooit genezen. Met Folkert Kunst, die van 16 januari í45 tot 2 maart daarop in dezelfde barak ligt, raakt Andries bevriend.

Een bewaard gebleven patiŽntenstatus vanaf 13 januari 1945 geeft aan dat er regelmatig (papieren) verband wordt gewisseld, waaraan bv. een Rivanol-oplossing van 1:1000 is toegevoegd. Dat verwisselen van het verband vindt echter maar om de 3 tot 4 dagen plaats. Rivanol, een ontsmettingsmiddel, is sinds 1912 vrij te koop in Duitsland als vloeistof of als zalf en het gebruik is niet onomstreden. Vanaf 15 maart lijdt Andries ook aan een nierontsteking (nefritis) en volgens Folkert Kunst is er in een vroeg stadium ook al sprake van dysenterie en hij gebruikt het woord "kasplantje". Vanaf 17 maart komt er als tweede complicatie longontsteking bij (bevestigd door de patiŽntenstatus). Andriesí lichaamstemperatuur is steeds zoín 36 C en zijn pols zakt van 60 naar 50. Hij is tot op het eind helder van geest en ligt de laatste twee dagen op de afdeling voor longziekten in Revier 3 (behalve dysenterie was TBC een veel voorkomende infectieziekte). De patiŽntenstatus vermeldt overigens een verplaatsing naar "Revier II".

Op 18 maart overhandigt Andries enkele bezittingen, een lepeltje, een mesje en enkele tekeningen aan Folkert Kunst met het verzoek ervoor te zorgen dit alles aan zijn vrouw te overhandigen. Op het laatst zegt hij ook nog graag te zien, dat zijn boeken en schilderskist voor zijn dochtertje zullen worden bewaard. Om het risico te spreiden overhandigt Folkert Kunst een deel van An-driesí spullen aan de "verpleger" Willy Boon uit Rotterdam. Alles komt later keurig terecht. Willy Boon schrijft kort na de oorlog onderaan een lijst van overleden Nederlanders aan het Rode Kruis in Nederland: "Bovengenoemde personen zijn overleden aan uitputting, algeheele zwakte, buikloop en zware mishandeling, daarbij nog gebrek aan medikamenten en verbandmateriaal."

Nog diezelfde dag overlijdt Andries ís avonds om 19.30 uur (volgens Folkert Kunst, die dan bij hem is) aan uremie, als gevolg van de nierontsteking. F. Kunst: "Hij had zich geheel aan zijn Heiland overgegeven. Hij was een gelovig optimist en zeer gelijkmatig van humeur". Officieel wordt zijn dood om 21.00 uur geregistreerd, waarschijnlijk omdat dit de tijd is van de laatste inspecties door de kampleiding.

Andries is begraven in ťťn van de vier massagraven aan de oostkant buiten het kampterrein en vindt zijn laatste rustplaats te midden van veel lotgenoten. Boven deze graven ligt tegenwoordig een waardige gedenkplaats. Andriesí overlijden wordt vastgesteld en geregistreerd door de Poolse chirurg Dr. Julian Reklinski. Deze arts zal tot de bevrijding van het kamp met hulp van de eveneens Poolse "verpleger" (Dr.) Antoni Makowski zijn doodzieke medegevangenen ter zijde staan. Zij blijven, ook als op 9 april de SS 6 groepen van 500 gevangenen op pad stuurt, voor de oprukkende geallieerden uit. Deze dodenmarsen eisen 2500 slachtoffers. In het kamp blijven 1400 gevangenen achter, de meesten zeer verzwakt of doodziek.

Het kamp wordt op 11 april 1945 ís nachts door de Amerikanen bevrijdt. Hoewel het een Franse officier is die in de nacht roept: "Vous Ítes libre".Vanaf 13 april evacueren de Amerikanen achtergebleven gevangenen. De weken daarna zullen er nog ca. 25 mannen per dag overlijden als gevolg van de vreselijke ondervoeding. Folkert Kunst en Willy Boon zullen het kamp Langenstein-Zwieberge overleven.

De familie hoort van Andriesí overlijden op 5 juni 1945, dus precies een maand na de bevrijding van Nederland. Na die periode van zweven tussen hoop en vrees is de klap enorm. En het leed is nog niet eens helemaal geleden.

Definitielijst

geallieerden
Verzamelnaam voor de landen / strijdkrachten die vochten tegen Nazi-Duitsland, ItaliŽ en Japan gedurende WO 2.
vernietigingskamp
Kamp waar tijdens de Tweede Wereldoorlog grote groepen mensen (voornamelijk Joden en zigeuners) door de SS werden geliquideerd door middel van vergassing. Auschwitz, Treblinka en Majdanek zijn drie voorbeelden van vernietigingskampen.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Overzicht over een deel van het kamp Langenstein-Zwieberge. Op de voorgrond een deel van het Junkerskamp, waarin technische specialisten voor de in aanbouw zijnde ondergrondse fabriek. Deze gevangenen krijgen een betere behandeling dan de andere gevangenen. De achterste lange barak is Revier I, waarin Andries bijna 4 maanden ziek ligt ("Schonung" had, dus niet hoefde te werken).
(Bron: A.G. Gort)

Informatie

Artikel door:
Andries G. Gort
Geplaatst op:
14-02-2018
Laatst gewijzigd:
18-02-2018
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.