Ilse Swanke, tiener in Berlijn 1944-1945

Maatschappelijke dienstverlening 1944

Inhoudsopgave

Ilse Schwanke is in 1928 geboren en beleefde in de jaren 1944 en 1945 als een tiener de Tweede Wereldoorlog in Berlijn. Herinneringen aan die jaren zijn in 2013 terecht gekomen in het Duitse 'Lebendiges Museum online' het LEMO.

De verhalen zijn niet volledig en enigszins fragmentarisch, maar het is wel heel interessant om gebeurtenissen uit die tijd te ervaren middels de herinneringen van iemand die indertijd een puber was.

In het voorlaatste jaar van de oorlog, 1944, ging ik naar de handelsschool bij de 'Warschauer Strasse ', die toen "Horst Wessel" heette. De naamgever was een zogenaamde martelaar uit de vooroorlogse nazistrijd in Berlijn, naar wie het toenmalige tweede volkslied, het "Horst Wessel Lied", werd vernoemd. Ook onze rector leek affectie te voelen voor deze afgod. Het favoriete tijdverdrijf van onze rector was om zich door de vrouwelijke leerlingen een goede ochtend te laten wensen met de Hitlergroet. Dit gebeurde op de volgende manier: de studentes, individueel, in paren of in drietallen, moesten hun rechterarm optillen en 'Heil Hitler' zeggen. (Zoveel zaligheid was waarschijnlijk eerder schadelijk voor de 'FŁhrer'; hij werd megalomaan)! Nu waren sommige leerlinges - het was een meisjesschool - nog niet goed uitgeslapen. Daarom gebeurde het, dat ze hun rechterarm niet helemaal volgens de voorschriften tot op ooghoogte kregen . Maar de rector was uiterst geduldig of geÔrriteerd, zodat hij de groep 2 ŗ 3 keer terug stuurde om de hele gebeurtenis eindelijk tot een goed einde te brengen. Onnozel zoals men als jong puberend meisje was, hadden we er ook nog lol in. Deze scenes herhaalden zich nog heel vaak totdat de rector genoeg van die gekheid had.

Op een dag vertelde hij ons kort en zonder emotie, dat we vanaf 1 oktober tot maatschappelijke dienstverlening verplicht waren en ons stipt om 7 uur 's ochtends moesten melden bij de leerlingwerkplaats van de firma Osram in de buurt van het station 'Warschauer Strasse'. Waarschijnlijk was hij de mening toegedaan dat lichamelijke arbeid ons beter zou doen dan almaar in de schoolbanken zitten en op domme gedachten komen. Misschien is het ook wel zo gegaan, dat men de rector en de andere leerkrachten voor oorlogstaken nodig had. Nu begon een moeilijke tijd voor ons. De dagen gingen aldus voorbij: we moesten een stuk metaal met een vijl bewerken tot het op de millimeter precies de juiste afmeting had. O wee als er teveel afgevijld was. Dan vloog het bedorven stuk, met commentaar van de leermeester, op de schroothoop, daarna doodse stilte vanwege de vele luisteraars. De vijand, de fanatieke nationaalsocialistische medemens, luisterde overal mee. Daarom hield je liever je mond en dacht er het jouwe van. Die jonge vrouw, Gerda St...., zei me op een dag, met tranen in haar ogen, dat ze de volgende morgen naar een andere plek zou gaan. Ze gaf mij als afscheid het boek van Bruno H. BŁrgel "Die kleinen Freuden" met daarin een opdracht van haar. Ik durfde niets te vragen, zij durfde niets te zeggen. De baas hield ons altijd in de gaten. Ik denk dat hij dat aan de partij verplicht was.

De hele sfeer werd voor mij nog deprimerender door een vreselijke ervaring in de adventstijd. Ik zou ergens iets heen moeten brengen. Ik had net de deur naar de gang geopend, toen zich veel vermagerde, in lompen gehulde figuren door de smalle gang drongen. Voortgedreven door enkele SS'ers - mensen met knallende leren zwepen. Zoals je rundvee voor je uitdrijft. Het waren duidelijk krijgsgevangenen, afkomstig van een of ander zwaar werk. Sommigen probeerden ook om iets eetbaars te vinden in de in nissen geplaatste afvalbakken uit de keuken . Hun drijvers waren genadeloos en sloegen niet alleen het deksel weer dicht, maar ook op de gevangenen in. Ik was doodsbang om zoiets te zien. Ik bleef in de deuropening staan, omdat ik ook gewoon niet verder kon. Ik werd al snel aangesproken door de leider: "Wat is er? Zorg dat je in beweging komt!" Hij wist natuurlijk, wat er buiten gaande was. Omdat hij het geluid onmogelijk kon hebben gemist.

Definitielijst

FŁhrer
Duits woord voor leider. Hitler was gedurende zijn machtsperiode de fŁhrer van nazi-Duitsland.

Pagina navigatie

Informatie

Vertaald door:
Leo G. Lensen
Geplaatst op:
15-09-2018
Laatst gewijzigd:
02-10-2018
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.