Overval op de zender Gleiwitz

Let op: dit artikel is aan herziening toe. Wilt u ons helpen met het (her)schrijven van dit artikel, neem dan contact op met de redactie.

In de eerste weken van augustus had admiraal Canaris, hoofd van de Abwehr-sectie van het OKH, van Hitler persoonlijk opdracht gekregen om aan Heinrich Himmler en Reinhard Heydrich 150 Poolse uniformen en geweren te leveren, voor een actie waarmee de Duitse inval in Polen in september 1939 door de wereldopinie grotendeels gerechtvaardigd zou worden.

Op 10 augustus 1939 moet Alfred Helmut Naujocks, een gewaardeerd medewerker van de SD, zich melden bij zijn hoogste baas, de vijfendertigjarige Reinhard Heydrich, SS-Grüppenführer en chef van de Gestapo en de SD. In Heydrichs bureau aan de Berlijnse Prinz Albrechtstrasse hangt een grote kaart van Centraal-Europa aan de muur. Heydrich wijst op een kleine rode stip aan de Duits-Poolse grens en zegt tegen Naujocks: "Dit is Gleiwitz en uw opdracht luidt om met een SD-Sonderkommando van vijf of zes man naar hier af te reizen en op een nog nader te bepalen tijdstip, een overval op het plaatselijke radiostation te ensceneren. De bedoeling van dit alles is om de indruk te wekken dat deze overval door Polen is uitgevoerd, omdat onze propanganda-dienst bewijzen nodig heeft voor de buitenlandse pers, dat Polen regelmatig de grens met Duitsland schendt. U reist in burger naar Gleiwitz en het codewoord voor deze operatie is 'Operatie Himmler'. Daarmee meldt u zich bij het plaatselijke hoofd van de Gestapo, Heinrich Müller ,die u nadere instructies zal geven. De bedoeling is dat u het radiostation zolang bezet houdt, dat een Pools-sprekende Duitser voor de microfoon een toespraak kan houden, waarin zal worden gezegd dat de strijd tussen de Polen en de Duitsers is aangebroken."

Na afgereisd te zijn naar Gleiwitz en zich, volgens afspraak, gemeld te hebben bij Heinrich Müller, werd het plan verder verder uitgewerkt. Het plan moest worden uitgevoerd door Duitsers, ongeveer ter sterkte van een compagnie. Tevens zou Müller de beschikking krijgen over twaalf of dertien veroordeelde misdadigers die men in Poolse uniformen zou verkleden en die men dan op de plaats van het incident zou achterlaten om de indruk te wekken dat ze bij de aanval waren gedood. De codenaam voor het inzetten van deze misdadigers was ‘Konserven’. Hiervoor zouden ze eerst dodelijke injecties krijgen van een arts en nadat ze waren overleden zouden ze nog worden doorzeefd met kogels om zo de indruk van een confrontatie met Duitse soldaten te wekken. Na het incident zou een aantal vertegenwoordigers van de pers en andere personen worden uitgenodigd om de plaats te bezoeken.

In Gleiwitz wacht Naujocks ongeduldig op de zaken die komen gaan en op 31 augustus, om ongeveer 12.00 uur, krijgt hij het langverwachte telefoontje van Heydrich voor het starten van de operatie. Volgens het laatste bevel zou de bezetting van het radiostation in de avond, om 20.00 uur plaatsvinden. Deze avond zijn er maar weinig mensen aanwezig in het radiostation, en de nachtportier en een paar technici worden met knuppelslagen snel buiten gevecht gesteld. Even later schrikken de inwoners van Gleiwitz verschrikt op als de muziek uit de luidsprekers van hun radiotoestellen plotseling afbreekt en een stem zegt : "Hier de Poolse zender Gleiwitz!" Enkele minuten lang klinkt de stem door de radio’s, scheldt in het Pools en het Duits de nazi-regering uit en roept op tot de bevrijdingsstrijd. Terwijl verbijsterde burgers van Gleiwitz telefonisch de politie alarmeren, slaan Naujocks en zijn mannen het interieur van de zender kort en klein. Dan verlaten zij, wild in de lucht schietend, het gebouw en verdwijnen in het donker. Met deze actie, verklaart Hermann Göring later, is eigenlijk de oorlog uitgebroken, omdat de Polen het gewaagd hebben het radiostation van Gleiwitz aan te vallen. Zo werd de gefingeerde Duitse aanval op de Duitse radiozender te Gleiwitz, gebruikt om de in koelen bloede gepleegde agressie tegen Polen te rechtvaardigen.

De 'Poolse aanval' op Gleiwitz werd de volgende dag door Adolf Hitler in zijn rede voor de Rijksdag gebruikt en door Von Ribbentrop en andere leden van het Ministerie van Buitenlandse Zaken aangegrepen om de nazi-agressie te rechtvaardigen. In het nummer van 1 september 1939 hebben de New York Times en andere dagbladen dit incident uitvoerig vermeld.

Zie ook: Verklaring Naujocks

Definitielijst

nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
Rijksdag
Duitse regeringsgebouw in Berlijn.

Bronnen

Bericht van de Tweede Wereldoorlog / deel 1 / Uitgegeven door Uitgeverij Amsterdam Boek BV te Amsterdam / 1970 – 1975.
Opkomst en Ondergang van het Derde Rijk – deel 1 van William I. Shirer / Uitgeverij Brecht te Amsterdam / 3e Druk / ISBN 90.230.0019.6
Diverse Engelstalige internetsites.

Afbeeldingen


De gebouwen behorende bij de radiozendmast aan de Tarnowitzer Landstrasse in Gleiwitz.


Diezelfde locatie in 2008.
(Bron: Paul Boellaard)


De 111 meter hoge zendmast. Het is ook tegenwoordig nog altijd het hoogste houten gebouw in Europa.
(Bron: Paul Boellaard)

Informatie

Artikel door:
Hans Molier
Geplaatst op:
29-07-2003
Laatst gewijzigd:
16-11-2009
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.