A6M, Mitsubishi

Inleiding en A6M1

Inleiding
Toen begin 1937 de Mitsubishi A5M pas kort in dienst was als de standaard jager voor de Japanse marine, had men al een duidelijke technische voorsprong op landen in de omgeving, inclusief de Verenigde Staten. Japan wilde deze voorsprong vergroten door zo snel mogelijk een nog modernere jager te ontwikkelen voor haar vliegkampschepen en de aan land gestationeerde marine squadrons. Dit werd de Mitsubishi A6M Zero.

Op 7 december 1941 kwam voor de Amerikanen de schok dan ook hard aan. Bij de aanval op Pearl Harbor en de gevechten daarop volgend was geen enkele Amerikaanse jager opgewassen tegen dit toestel. Dit duurde totdat een half jaar later Amerikanen een vrijwel onbeschadigd exemplaar in handen kregen. De studie hiervan bracht enkele ernstige zwakheden aan het licht. Toen was het snel over met de superioriteit.

Ontwikkeling
In Mei 1937 werden door de Japanse marineluchtmacht aan Mitsubishi en Nakajima de specificaties verstrekt. Na aanvulling van deze eisen in november van dat jaar waren de wensen als volgt; een jager geschikt voor vliegdekschepen, bewapend met twee 20 mm kanonnen, twee 7,7 mm machinegeweren en een bommenlast van twee 60 kg bommen. De snelheid moest minstens 500 km/u bedragen. Hierop trok Nakajima zich terug en kwam Mitsubishi met een ontwerp voor een geheel aluminium toestel, met door linnen overtrokken roeren. Het landingsstel werd intrekbaar en de cockpit boven de vleugel gesitueerd.
Kenmerken voor dit ontwerp waren de compactheid, lichte gewicht, aërodynamische vormen en zeer goed uitzicht voor de piloot.

Dit toestel de A6M Raisen "Zeke", was afgeleid van het jaar van in dienst treden. Raisen betekent namelijk nul jager, ofwel Zero. Het geplande jaar was 1940 wat in Japanse jaartelling het jaar 2600 was. Vanaf 1936 was Japan haar vliegtuigtypen gaan aanduiden met de laatste cijfers van het jaar volgens de Japanse, "koki" kalender. De A5M werd in 1936 in dienst genomen en kreeg de aanduiding type 96, naar het Japanse jaar 2596. Alle Japanse toestellen kregen naast hun fabriekstypering een dergelijk nummer. De A6M bleek een superieur toestel te zijn. Het was het eerste jachtvliegtuig gestationeerd aan boord van vliegdekschepen, dat beter was dan welk aan land gestationeerde jager dan ook. Een superioriteit, welke Japan duur zou komen te staan. Japan dacht een zo oppermachtig wapen te bezitten, dat ontwikkelingen voor een vervanger op de lange baan werden geschoven en toen in 1943 bleek dat de "Zero" verouderd was, had men geen vervanger voor handen. Hierdoor moest dit toestel tot het eind van de oorlog dienst blijven doen, waardoor de totale productie uitkwam op maar liefst 10938 toestellen, het meest gebouwde Japanse toestel ooit.

De Zero werd het eerste toestel ontworpen voor vliegdekschepen dat in de beginperiode alle aan land gestationeerde vliegtuigen overklaste.
Het heeft dienst gedaan op alle Japanse vliegdekschepen en bij nagenoeg alle aan land gestationeerde vliegtuigeenheden van de Japanse Marine. Bij aanvang van de vijandelijkheden in de Pacific waren nog maar enkele eskaders met het toestel uitgerust en vertrouwden nog vele marinejagerpiloten op de oude Mitsubishi A5M "Claude".
De Zero werd echter in een hoog tempo ingevoerd en zou de gehele Tweede Wereldoorlog een belangrijke kracht blijven bij de Japanse marine.

Mitsubishi A6M1, Type 0 Prototype
Het toestel was ontwikkeld onder leiding van constructeur Jiro Horikoshi, rond de Mitsubishi MK-2 Zuisei 13 motor met een vermogen van 780 pk. In januari 1939 had het team het ontwerp rond en in maart 1939 was het eerste prototype gereed en op 1 april ging het voor het eerst de lucht in. De tweebladige schroef gaf nog wat problemen, maar na vervanging door een driebladige waren de problemen voorbij. De bewapening werd gevormd door twee in licentie gebouwde Oerlikon 20 mm kanonnen (Type99) in de vleugels en twee 7,7 mm Type 97 mitrailleurs in de neus. Het eerste prototype begon in maart 1939 aan haar proefnemingen en op 1 april steeg testpiloot Katsuzo Shima op van het Kagamigahara vliegveld. Nadat de tests naar behoren waren verlopen, werd een tweede, identieke prototype gebouwd voor verdere proefnemingen.
Op 14 september 1939 werden de toestellen officieel door de marine geaccepteerd en kregen de militaire aanduiding Marine type 0 Vliegdek Jager. Door deze 0 zou het toestel zijn populariteit verwerven als "Zero" een naam die zelfs bekender werd dan de geallieerde codenaam "Zeke", welke vanaf de A6M2 aan de toestellen werd gegeven.

Een derde prototype dat zou worden gebouwd, is niet overgedragen aan de marine maar heeft gelijk als prototype gediend voor de nieuwe versie, de A6M2.

Technische gegevens:

Model:
Mitsubishi A6M1
Taak:
Prototypen voor Marine jager
Bemanning:
1
Afmetingen:
Spanwijdte: 12,00 m
Vleugeloppervlak: 22,44 m2
Lengte: 9,05 m
Hoogte: 3,05 m
Gewicht:
Leeggewicht: 1680 kg
Motor:
Mitsubishi Zuisei 13 motor, 780 pk
Bewapening:
2 x 7,7 mm type 97 mitrailleurs in de neus
2 x 20 mm Type 99 Model 1 Mk 3 kanonnen in de vleugels
2 bommen van 60 kg onder de vleugels
Aantal:
2


Ontwikkeling


Mitsubishi A6M 1


Mitsubishi A6M2

Mitsubishi A6M2 Type 0 Model 11
Het derde prototype werd uitgerust met een Nakajima NK1C Sakae 12 motor van 925 pk en werd het standaardontwerp voor de eerste serieproductie, de A6M2. De bedoeling was om de snelheid op te voeren. Deze werd namelijk te klein bevonden. Vliegtests begonnen op 18 januari 1940. De tests gaven weinig verbetering te zien met het oorspronkelijke ontwerp.
Een groep van 15 voorproductietoestellen werd echter besteld voor operationele tests in de 2e Chinees/Japanse oorlog. Deze toestellen gingen naar het 21e Rengo Kokutai (12e gecombineerde marine vliegkorps), dat in september 1940 haar eerste slachtoffer maakte. Na deze voorserie volgden in juli 1940 een 64tal A6M2 productietoestellen voor de keizerlijke marine als Marine Type 0 Vliegdekjager model 11. Een aantal van deze toestellen werd ingezet bij de akties boven Malakka en Singapore.

Technische gegevens

Model:
Mitsubishi A6M2a
Taak:
Marine jager
Bemanning:
1
Afmetingen:
Spanwijdte: 12,00 m
Vleugeloppervlak: 22,44 m2
Lengte: 9,05 m
Hoogte: 3,05 m
Gewicht:
Leeggewicht: 1695 kg
Max. Gewicht: 2338 kg
Motor:
Nakajima Sakae 12, 940 pk
Prestaties:
Max. snelheid: 533 km/u
Kruissnelheid: 333 km/u
Plafond: 10800 m
Bereik: 1609 km
Bewapening:
2 x 7,7 mm type 97 mitrailleurs in de neus
2 x 20 mm Type 99 Model 1 Mk 3 kanonnen in de vleugels
2 bommen van 60 kg onder de vleugels
Aantal:
64


A6M2 Type 0 Model 21

Alhoewel zeer populair bij de piloten, volgde na het 22e toestel de eerste aanpassing door het achterdeel van de vleugel te versterken. Na de deklandingsproeven werd vanaf het 65e exemplaar de buitenste halve meter van de vleugels opvouwbaar uitgevoerd om de vliegtuigen beter te doen passen in de 11 meter liften van de Japanse vliegdekschepen. Dit werd de A6M2 model 21 of Marine Type 0 Vliegdekjager model 21.
Een groot deel van de Model 21 jagers is door de Nakajima fabrieken gebouwd tussen voorjaar 1942 en februari 1943.
Het waren de Model 21 toestellen die het meest werden ingezet bij de aanvallen op Pearl Harbor en de Filipijnen. Bij Pearl Harbor werden maar liefst 328 Model 21 Zero's gebruikt op het totaal van 521 marinejagers die de aanval begeleidden.

Technische gegevens

Model:
Mitsubishi A6M2b model 21
Taak:
Marine jager
Bemanning:
1
Afmetingen:
Spanwijdte: 12,00 m
Vleugeloppervlak: 22,44 m2
Lengte: 9,05 m
Hoogte: 3,05 m
Gewicht:
Leeggewicht: 1745 kg
Max. Gewicht: 2796 kg
Motor:
Nakajima Sakae 12, 940 pk
Prestaties:
Max. snelheid: 533 km/u
Kruissnelheid: 333 km/u
Plafond: 10300 m
Bereik: 3350 km (met extra tank)
Bewapening:
2 x 7,7 mm type 97 mitrailleurs in de neus
2 x 20 mm Type 99 Model 1 Mk 3 kanonnen in de vleugels
2 bommen van 60 kg onder de vleugels
Aantal:
3368 (740 Mitsubishi en 2628 Nakajima)


De A6M2 was aan het begin van de oorlog de belangrijkste Japanse jager, waarvan er rond december 1941 ca. 400 in dienst waren. Het was ook dit type dat bij de aanval op Pearl Harbor de grootste schok teweegbracht en tot in 1942 oppermachtig zou blijven.
Deze oppermacht was afgelopen toen op 3 juni 1942 de Japanse piloot Tadayoshi
Koga bij een vlucht vanaf het vliegdekschip Ryujo met zijn A6M2 model 21 een noodlanding moest maken op een eiland. Het toestel sloeg hierbij over de kop en Koga werd gedood. Enkele weken later werd het vliegtuig door Amerikaanse mariniers ontdekt en geborgen, waarna het al haar geheimen vrijgaf. Vanaf dat moment waren de geallieerden op de hoogte van de zwakke punten van de Zero.

Mitsubishi A6M2-K
Japan was één van de weinige landen die gebruik maakte van speciale tweepersoons trainerversies van haar toestellen. Met dit doel werden vanaf 1943 totaal 608 toestellen van dit type gebouwd. De A6M 2-K was ontwikkeld door de staf van 21e Dai-Nijuichi Kaigun Kokusho ofwel het 21e Marine Depot te Sasebo. Het eerste exemplaar ging in november 1943 omhoog. Het toestel bezat een tweepersoonscockpit, met dubbele bediening en de twee 20 mm kanonnen waren weggelaten om gewicht te sparen. Om de Japanse piloten discipline bij te brengen had men iets vreemds bedacht. De zitplaats voor de leerling was open gelaten en die van de trainer was afgesloten met een cockpitdak. De toestellen werden gebouwd door het Marine Depot zelf en door de Hitachi fabriek.

Technische gegevens

Model:
Mitsubishi A6M2-K
Taak:
Jagertrainer
Bemanning:
2
Afmetingen:
Spanwijdte: 12,00 m
Vleugeloppervlak: 22,44 m2
Lengte: 9,15 m
Hoogte: 3,05 m
Gewicht:
Leeggewicht: 1819 kg
Max. Gewicht: 2627 kg
Motor:
Nakajima Sakae 12, 940 pk
Prestaties:
Max. snelheid: 476 km/u
Kruissnelheid: 345 km/u
Plafond: 10180 m
Bewapening:
2 x 7,7 mm type 97 mitrailleurs in de neus
2 bommen van 60 kg onder de vleugels
Aantal:
508


Mitsubishi A6M2-N "Rufe"
In de herfst van 1940 had de Japanse marine dringend behoefte aan een jager op drijvers voor de ondersteuning van amfibische landingen en de bescherming van bases op kleine eilanden. De Kawanishi N1K was hier zeker de beste keus voor, maar zou nooit op tijd klaar zijn voor de aanval op de Verenigde Staten. De partner van Mitsubishi, Nakajima kreeg de opdracht om een drijverversie van de A6M te ontwerpen. Dit werd de A6M 2-N op basis van een A6M 2 model 11. De Type 2 Drijverjager Model 11, zoals het toestel werd genoemd had één grote centrale drijver onder de romp en twee stabiliserende drijvertjes onder de vleugels. Er werden in totaal 327exemplaren gebouwd, die door de geallieerden de codenaam "Rufe" kregen. Het eerste exemplaar vloog op de dag dat Japan de aanval op de Verenigde Staten opende. Alhoewel de prestaties omlaag gingen, voldeed het toestel aan de verwachtingen en ze deden de gehele oorlog over het volledige strijdtoneel dienst.
De "Rufe"'s hebben gevlogen bij de 5e, 36ste, 452ste, Otsu, Yokohama en Yokosuka vliegtuiggroepen.

Technische gegevens

Model:
Mitsubishi A6M2-N "Rufe"
Taak:
Drijverjager/verkenner
Bemanning:
1
Afmetingen:
Spanwijdte: 12,00 m
Vleugeloppervlak: 22,44 m2
Lengte: 10,13 m
Hoogte: 4,30 m
Gewicht:
Leeggewicht: 1921 kg
Max. Gewicht: 2880 kg
Motor:
Nakajima Sakae 12, 940 pk
Prestaties:
Max. snelheid: 440 km/u
Kruissnelheid: 295 km/u
Plafond: 9700 m
Bereik: 1778 km
Bewapening:
2 x 7,7 mm type 97 mitrailleurs in de neus
2 x 20 mm Type 99 Model 1 Mk 3 kanonnen in de vleugels
2 bommen van 60 kg onder de vleugels
Aantal:
327


Mitsubishi A6M3 t/m A6M8

Mitsubishi A6M3 Type 0 Model 22/32
In juni 1942 verscheen er een nieuwe variant met een andere motor, de Nakajima Sakae 21 met een vermogen van 1130 pk. De prestaties verbeterden hierdoor enigszins en op verzoek van de piloten werden de opvouwbare vleugeltips vervangen door vaste. De snelheid werd iets hoger, maar wat vooral van belang was, het onderhoud werd eenvoudiger.

 Er werden twee versies gebouwd, A6M3 model 22 met normale vleugels en opklapbare vleugeltips(560 exemplaren) en de A6M3 model 32 met afgeknotte vleugels (343 exemplaren), allen bij Mitsubishi. De eerste toestellen opereerden vanaf landbases op Nieuw-Guinea en de Solomoneilanden in het voorjaar van 1942. De geallieerden hadden echter voor de Slag in de Koraalzee en de Slag bij Midway hun tactieken aangepast, waardoor de overmacht van de Zero begon af te nemen. Japan kreeg hierdoor minder vliegvelden en minder vliegdekschepen in het strijdgebied tot haar beschikking en het bereik van de A6M3 bleek te klein. Om meer brandstof te kunnen meenemen werd de vleugel aangepast en werden kanonnen met langere lopen toegepast, de 20 mm Type 99 model 2 MK3, om de vuursnelheid te verhogen. Het ontstane toestel werd de A6M 3a of ook wel Marine Type 0 Vliegdekjager model 22a. Het bereik werd weliswaar beter, maar men legde het toch af tegen de Lockheed P-38, Chance-Vought F4U en Supermarine Spitfire.

Om hier iets aan te veranderen werden twee A6M3 jagers door de 1e Dai-Ichi Kaigun Koku Gijitsusho (1e Marine luchtmacht Technisch Depot) verbouwd tot experimentele A6M4 toestellen met een opgevoerde motor. Tot productie van de A6M4 Type 0 Model 41/42 is het echter niet gekomen.

Technische gegevens

Model:
Mitsubishi A6M3 Model 32/22
Taak:
Marinejager
Bemanning:
1
Afmetingen:
Spanwijdte: 11,00/12,00 m
Vleugeloppervlak: 21,50/22,44 m2
Lengte: 9,05 m
Hoogte: 3,51 m
Gewicht:
Leeggewicht: 1807/1863 kg
Max. Gewicht: 2535/2679 kg
Motor:
Nakajima NK1C Sakae 21 motor, 1130 pk
Prestaties:
Plafond: 11050 m
Bereik: 2380/3300 km
Bewapening:
2 x 7,7 mm type 97 mitrailleurs in de neus
2 x 20 mm Type 99 Model 1 Mk 3 kanonnen in de vleugels
2 bommen van 60 kg onder de vleugels
Aantal:
Model 32: 343/ Model 22: 560

Mitsubishi A6M5 Type 0 Model 52
Als opvolger voor de A6M was ondertussen gekozen voor de Mitsubishi A7M Reppu. Dit toestel bevond zich echter nog maar in de ontwerpfase. Om de tijd te overbruggen werd de A6M3 verbeterd en ontstond de A6M5 of Marine type 0 Vliegdekjager model 52. Het toestel had sterkere vleugels gekregen met afgeknotte vleugeltips en een verbeterde Sakae 21 motor.

De eerste toestellen rolden zomer 1943 uit de fabrieken, ongeveer gelijktijdig met de Amerikaanse Grumman F6F Hellcat. Dit laatste toestel bleek beter en al snel waren aanpassingen nodig aan de A6M5. In maart 1944 verscheen de A6M5a of wel Marine type 0 Vliegdekjager model 52a, uitgerust met nieuwe 20 mm type 99 model 2MK4 snelvuurkanonnen. Doordat men bij dit type problemen ondervond door de slechte bescherming voor de piloten en de lichte structuur verscheen de volgende versie al snel. Dit was de A6M5b model 52b. Eén van de twee 7,7 mm mitrailleurs was hierbij vervangen door een 13,2 mm type 3 mitrailleur. De eerste van dit type kwamen in de herfst van 1944 in dienst en kan qua prestaties beschouwd worden als de beste A6M versie. In juni 1944 begon men de A6M toestellen nog voor een andere rol te gebruiken. In de slag in de Filipijnse Zee werd voor het eerst een aantal Zero's uitgerust met een bom van 250 kg in plaats van de afwerpbare brandstoftank. Echter in plaats van het afwerpen van deze bom lieten de piloten zich met toestel en al op het doel neerstorten. De kamikaze, of goddelijke wind, was geboren.

In 1944 was nog steeds de vervanger van de A6M niet gereed en werd de A6M5 uitgerust met een 13,2 mm mitrailleur op de neus, twee 13,2 mm mitrailleurs in de vleugels en twee 20 mm Type 99 Mk 4 kanonnen in de vleugels. Dit werd de A6M5c. Onder de vleugels waren nog rekken aangebracht (bij alle A6M5 versies) voor twee bommen van 60 kg in plaats van de 30 kg bij de oudere typen. Een laatste variant, voor wat betreft de bewapening, was de A6M5d-S, welke dienst deed als nachtjager. Hiertoe was achter de cockpit een 20 mm kanon aangebracht wat schuin naar voren en omhoog was gericht. De piloot ging hiermee onder en achter het doel vliegen en schoot het neer.
Naast deze verschillende versies, is de A6M5 ook uitgebracht als tweezitstrainer. Hiervoor zijn door Hitachi zeven toestellen van het type A6M5-K geleverd.

Technische gegevens

Model:
Mitsubishi A6M5 Model 52
Taak:
Marinejager
Bemanning:
1
Afmetingen:
Spanwijdte: 11,00 m
Vleugeloppervlak: 21,30 m2
Lengte: 9,12 m
Hoogte: 3,51 m
Gewicht:
Leeggewicht: 1876 kg
Max. Gewicht: 2773 kg
Motor:
Nakajima NK1F Sakae 21 motor, 1130 pk
Prestaties:
Max. snelheid: 554 km/u
Kruissnelheid: 370 km/u
Plafond: 11740 m
Bewapening:
2 x 7,7 mm type 97 mitrailleurs in de neus
2 x 20 mm Type 99 Model 1 Mk 3 kanonnen in de vleugels
2 bommen van 60 kg onder de vleugels
Aantal:
6703 inclusief een onbekend aantal A6M6c model 53

A6M6 Type 0 Model 53
Uitgerust met een Sakae 31 motor werd de A6M5c, de A6M6 of Marine type 0 Vliegdekjager model 53C. Naast de standaard bewapening werd dit type ook uitgerust met twee lanceerrails voor raketten. De motor, een Nakajima Sakae 31 met een tijdelijk vermogen van 1210 pk voor noodgevallen, gaf echter zeer veel problemen. Slechts één prototype is hiervan gebouwd.

A6M7 Type 0 Model 62
In mei 1945 werd de A6M7 duikbommenwerperversie uitgebracht. De plaats van de afwerpbare brandstoftank onder de romp werd hierbij ingenomen door een bom van 250 kg. De extra brandstof verhuisde naar twee kleinere, afwerpbare tanks onder de vleugels. Het toestel werd speciaal ontworpen voor de kleinere vliegdekschepen, die vanaf dat moment nog de enige waren die men in de vaart had. De toestellen waren geen succes, en het is niet bekend hoeveel ervan zijn gebouwd.

A6M8 Type 0 Model 64
In het voorjaar van 1945 kreeg men toestemming om de nieuwe MK8K Kensei 62 motor met een vermogen van 1500 pk, in de A6M te gebruiken. Het toestel zou een bewapening krijgen van twee 13,2 mm mitrailleurs en één 20 mm kanon. Alhoewel het prototype in maart 1945 heeft gevlogen is er van de 6300 bestelde toestellen geen enkele geleverd.



Mitsubishi A6M 5

Technische gegevens:

  Model: Mitsubishi A6M 5 Model 52
  Taak: Marinejager
  Bemanning: 1
  Afmetingen: Spanwijdte: 11,00 m
Vleugeloppervlak: 21,30 m2
Lengte: 9,12 m
Hoogte: 3,51 m
  Gewicht: Leeggewicht: 1876 kg
Max. Gewicht: 2773 kg
  Prestaties: Max. snelheid: 554 km/u
Kruissnelheid: 370 km/u
Plafond: 11740 m
Bereik: km
  Motor: Nakajima NK1F Sakae 21 motor met een vermogen van 1130 pk
  Bewapening: Twee 7,7 mm type 97 mitrailleurs in de neus, twee 20 mm Type 99 Model 1 Mk 3 kanonnen in de vleugels en twee bommen van 60 kg onder de vleugels.
  Productie: 6703 inclusief een onbekend aantal A6M 6c model 53

Mitsubishi A6M 6 t/m A6M 8

A6M 6

Uitgerust met een Sakae 31 motor werd de A6M 5c de A6M 6 of Marine type 0 Vliegdekjager model 53C. Naast de standaard bewapening werd dit type ook uitgerust met twee lanceerrails voor raketten. De motor, een Nakajima Sakae 31 met een tijdelijk vermogen van 1210 pk voor noodgevallen, gaf echter zeer veel problemen. Slechts één prototype is hiervan gebouwd.

A6M 7

In mei 1945 werd de A6M 7 duikbommenwerperversie uitgebracht. De plaats van de afwerpbare brandstoftank onder de romp werd hierbij ingenomen door een bom van 250 kg. De extra brandstof verhuisde naar twee kleinere, afwerpbare tanks onder de vleugels. Het toestel werd speciaal ontworpen voor de kleinere vliegdekschepen, die vanaf dat moment nog de enige waren die men in de vaart had. De toestellen waren geen succes, en het is niet bekend hoeveel ervan zijn gebouwd.

A6M 8

In het voorjaar van 1945 kreeg men toestemming om de nieuwe MK8K Kensei 62 motor met een vermogen van 1500 pk, in de A6M te gebruiken. Het toestel zou een bewapening krijgen van twee 13,2 mm mitrailleurs en één 20 mm kanon. Alhoewel het prototype in maart 1945 heeft gevlogen is er van de 6300 bestelde toestellen geen enkele geleverd.


Bronnen

Boeken


Versie: 14-7-2018 Artikel door: Wilco Vermeer

Deze website is een initiatief van STIWOT (Stichting Informatie Wereldoorlog Twee) Alle rechten voorbehouden © 2002--2018
Directe link: http://www.go2war2.nl/artikel/522/A6M-Mitsubishi.htm